اقتصاد۲۴– دریاچه ارومیه در وضعیت عجیبی گرفتار آمده است. در شرایطی که تراز دریاچه به شدت کاهش یافته، روشن شده که وزارت نیرو حقابه قانونی دریاچه را در سال آبی جاری رهاسازی نکرده است. در همین حال مسئولان دولت و شماری از نمایندگان مجلس، احیا نشدن دریاچه را به سمت عملکرد دولت گذشته و ستاد احیای دریاچه ارومیه مربوط میدانند. مسئلهای ملی که انتظار میرفت نماد پروژههای فرادولتی باشد اکنون به بهانه دعواهای بین دولتها بدل شده است.
اما این مسئله زمانی به تراژی بدل میشود که بدانیم در اقدامی عجیب قرار است احداث سد لیلان چای که ساخت آن در سالهای گذشته با فشار ستاد احیای دریاچه ارومیه متوقف شده بود، از سر گرفته شود. وضعیتی که به گفته کارشناسان مرگ دریاچه را سرعت میبخشد. این تصمیم از اینرو عجیب است که تصمیم ستاد احیای دریاچه ارومیه به توقف سدسازی در حوضه دریاچه ارومیه یکی از تصمیمهایی بوده که در هشت سال گذشته اکثر کارشناسان بر سر آن توافق داشتهاند. به نظر میرسد ذینفعانی که با تابلوی انتقاد از وضعیت دریاچه به میدان آمدهاند هر یک اهدافی را دنبال میکنند که لزوما به روند احیای دریاچه کمکی نمیکند و برخی از آنها علیه حیات دریاچه است.
داستان ساخت سد «لیلان چای» از چه قرار است؟ «هدف از احداث سد مخزنی لیلان چای توسعه بهرهبرداری از منابع آب و خاک و ارائه طرح توسعه و بهبود کشاورزی منطقه است. سد مخزنی لیلان چای از نوع خاکی با هسته رسی و به ارتفاع ۶۳ متر از بستر رودخانه با حجم کل مخزن حدود ۴۱ میلیون مترمکعب سالانه قادر به تنظیم ۳۰ میلیون مترمکعب آب جهت انتقال به ۴۰۰۰ هکتار اراضی توسعه دشت لیلان و نیز تأمین نیاز آبی اراضی حقابهبر به مساحت حدود ۳۲۰۰ هکتارخواهد بود.» این گزاره از سوی یک فعال محیط زیست یا منتقد سدسازی در بالادست دریاچه ارومیه مطرح نشده است. «مهندسی مشاور مهاب قدس» که کار مطالعات مرحله شناخت طرح لیلان چای به کارفرمایی آب منطقهای آذربایجان شرقی طی سالهای ۱۳۷۵ لغایت ۱۳۷۸ را انجام داده این گزاره را در پایگاه اینترنتی خود منتشر کرده است.
«آب شرب» و کمبود آن توجیهی است که همواره مسئولان برای انجام پروژههای سدسازی مطرح میکنند. درباره ملکان نیز گزینه متفاوت از سایر پروژهها نیست؛ سد به منظور تامین آب برای سایر بخشها به ویژه کشاورزی ساخته میشود، اما مسئولان دلیل فوری بودن آن تامین آب شرب مطرح میکنند. بر اساس اطلاعات منتشر شده در پایگاه اطلاعرسانی مهاب قدس «مطالعات فاز توجیهی سد لیلان چای از سال ۱۳۸۰ آغاز و در شهریور ماه سال ۱۳۸۳ به اتمام رسید. مطالعات مرحله دوم طرح سد مخزنی لیلانچای طی سالهای ۱۳۸۳ لغایت ۱۳۸۵ توسط مهندسی مشاور مهاب قدس انجام شد.
در بهمن ماه سال ۸۵ با برگزاری مناقصه، قرارگاه سازندگی خاتمالانبیاء به عنوان پیمانکار عملیات اجرایی احداث سد مخزنی لیلان چای انتخاب و در خرداد ماه سال ۱۳۸۶ عملیات اجرایی آغاز شد». با این حال تکمیل لیلان چای به یک مانع بزرگ برخورد کرد؛ «ستاد احیای دریاچه ارومیه». از نظر ستاد، تامین آب شرب برای مردم ملکان میتوانست از همان خط انتقال آب شهر تبریز از زرینهرود انجام شود و نیازی به ساخت «لیلان چای» برای آب شرب نبود. البته این گفتهها و استدلالهای مهندسان ستاد تلاشهای سیاسیون نظیر نماینده مجلس، فرماندار و… را برای رایزنی برای آغاز به کار دوباره سد را متوقف نکرد، آنها برای تامین رضایت مردم حوزه نمایندگی و مدیریت خود تلاشهای زیادی را برای خارج کردن پروژه از حالت بنبست انجام دادند، محور استدلال هم این بود «مردم برای شرب آب ندارند.»
در آخرین تلاشها نامهای در تاریخ ۱۷ آذر ۱۳۹۹ توسط علیرضا ایمانلو، رئیس هیات مدیره و مدیرعامل شرکت سهامی آب و فاضلاب استان آذربایجان شرقی خطاب به «مسعود تجریشی» معاون وقت محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست با موضوع «مطالعات امکانسنجی تامین آب شهرها و روستاهای شهرهای ملکان (گزارش توجیهی اجرای سد لیلان چای برای اهداف شرب» زده شد. در بخشی از متن این نامه آمده است: «با توجه به نیاز آبی محدوده در سالهای آتی به واسطه رشد جمعیت در شهرستان و نظر به افت کمی و کیفی آبهای زیرزمینی در استان به خصوص در آبخوان ساحلی دریاچه ارومیه و استفاده از منابع آب سطحی و حفظ آبهای زیرزمینی به عنوان منابع استراتژیک در آینده، تکمیل سد لیلانچای به منظور مصارف شرب و صنعت منطقه ضروری است.»
بیشتر بخوانید: دریاچه ارومیه کاملا خشک شده است؟