اقتصاد۲۴– حفرههای کوه «گت» که تا چند سال قبل خانه خرس سیاه بود، حالا قرار است محل معدنکاوی شود. دشتهای روبهروی کوه که زمانی مرتع دامهای اهالی روستای «نگار تاجآباد» از توابع نیکشهر و در سیستان بلوچستان بود هم قرار است روزگار دیگری را تجربه کنند. معدنکاوان که از شش ماه قبل به این منطقه آمدهاند اجازه ورود به این مراتع را ندادهاند و ماشینهای سنگین در حالی به روستای نگار راهشان باز شده که این روستا در چند کیلومتری روستای «داروکان» قرار دارد. همان جایی که چند سال قبل و بعد از مدتها، محلیها خرس سیاه را دیدند و به یمن این دیدار تندیس «مَم بلوچی» در آن نصب شد. هم داروکان و هم نگار، زیستگاه اصلی این گونه جانوری کمیابند که حالا خطر انقراضش با معدن سنگی که کارش را شروع کرده نزدیکتر میشود. این را محمد بلوچزهی، بخشدار نیکشهر هم به ما میگوید و تاکید میکند که «از بخشداری برای راهاندازی معدن مجوزی نگرفتند در حالی که باید این اتفاق میافتاد».
«گفتند هر کاری بکنید این معدن راه میافتد.» مردم روستای «نگار تاجآباد» هم کارهای زیادی انجام دادند تا معدن در نزدیکی روستایشان راه نیفتد، اما این مقاومت نتیجه نداد. نامه نوشتند و به سازمانهای مختلف رفتند. شکایت کردند و خواستند تا قانون قضاوت کند، اما باز هم بینتیجه بود. صالح ناصر بلوچ از ساکنان روستاست. کسی که مانند بسیاری دیگر از اهالی زندگیاش به دامداری گذشته. او حالا به «پیام ما» میگوید که ماجرای راهاندازی این معدن از سه سال قبل شروع شد، اما شش ماه فعالیتشان را آغاز کردهاند: «این منطقه علاوه بر آنکه زیستگاه خرس سیاه است، آثار بسیاری از دورانهای مختلف تاریخی هم در خود دارد. آثاری که اصلا مورد توجه قرار نگرفتهاند. در همین کوه «گت» آثاری از دوران مغولها وجود دارد و گویا زمان جنگها در این محل پناه میگرفتند.»
روستا، اما فاصلهاش تا معدن سنگ و کوه بسیار اندک است و حالا جمعیت حدود ۳۵۰ نفری آن بعد از چند سال، دست از تلاش برداشتهاند. «ما به منابع طبیعی، محیط زیست و فرمانداری رفتیم. اما متاسفانه این ماجرا برای هیچکس اهمیت ندارد. تلاش برای حل این مشکل از سوی ما به هیچ نتیجهای نرسیده. آن وقت محیط زیست دم از حفاظت از خرس سیاه میزند.»
بلوچ، بعد از بارها رفت و آمد به محیط زیست متوجه شده که اگرچه اینگونه در معرض انقراض در این منطقه اهمیت زیادی دارد، اما برایش قلمرو مشخصی تعیین نشده است و البته این منطقه هم هنوز جزو مناطق حفاظتشده نیست. «از سمت میراث فرهنگی هم با وجود پیگیریهای زیادی که داشتیم کسی نیامد. اینجا فقط زیستگاه خرس سیاه نیست. بلکه آهو و پلنگ هم اینجا زندگی میکنند.»
فاصله روستای داروکان تا روستای نگار ۱۲ کیلومتر است و از نگار هم تا نیکشهر، حدود ۱۴ کیلومتر فاصله دارد. همه اینها در میان قلمروی خرس سیاهی هستند که مدتهاست نگرانی از انقراضش وجود دارد. «در منطقه ما هرکجا که بروید ردی از خرس سیاه میبینید. راه افتادن معدن یعنی از بین رفتن زیستگاه این حیوان در معرض انقراض. آنها کوهی را که خرسها در آن زندگی میکنند را خواهند تراشید و علاوه بر آن کند و کاو و فعالیت عمرانی باعث ترس و فرار این حیوان میشود. ما چنین چیزی نمیخواهیم.»
چند سال قبل که نماد خرس سیاه را در روستای داروکان نصب کردند، خیلی از محلیها هنوز بیتوجه بودند. اما بعد از این اتفاق گردشگری در داروکان رونق گرفت و اهالی هم بیش از پیش توجهشان به خرس سیاه جلب شد. این را محمد بلوچزهی، بخشدار نیکشهر به «پیام ما» میگوید و از تلاشهای چند سال گذشتهاش برای جلوگیری از بهراه افتادن این معدن تعریف میکند. «چند سال قبل که حرف از راه افتادن معدن به میان آمد، اهالی روستای نگار با من تماس گرفتند. من هم به منابع طبیعی، محیط زیست، سازمان صنعت معدن و تجارت نامه زدم و با آنها صحبت کردم، اما متاسفانه نتیجهای نداشت. محیط زیست میگفت اینجا جزو مناطق حفاظتشده نیست و میتوانند از ما استعلام نگیرند. اما من میپرسم این چه قانونی است که زیستگاه یک حیوان در معرض انقراض زیر نظر محیط زیست قرار ندارد؟»