اقتصاد۲۴– شاید وقتی در سال ۱۳۴۴ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان شکل میگرفت، کسی تصور نمیکرد این نهاد نوپا که فقط به عنوان یک کتابخانه کودک کارش را آغاز کرده بود، در کمتر از یک قرن، با بیش از ۱۲۰۰ مرکز فرهنگی ثابت، سیار شهری، سیار روستایی و پستی در سراسر ایران توسعه پیدا و خودش را به عنوان بخشی از حافظه جمعی چند نسل ثبت کند.
نهادی که با ارائه فعالیتهای فرهنگی، هنری، انتشار ۱۴۰ عنوان کتاب با شمارگانی بیش از ۳ میلیون جلد در سال، تولید هزاران دقیقه فیلمهای کوتاه، بلند، زنده، مستند و پویانمایی، تولید دهها عنوان نوار موسیقی، نمایش عروسکی، سرگرمیهای سازنده، اسباببازی و نرمافزارهای آموزشی رایانهای طی چند دهه توانست نسل به نسل کودکان ایران را به ویژه در سالهای محدودیت ارتباط جمعی و نبود اینترنت، با آثار هنری ایران و جهان آشنا کند. در میان آدمهایی که یا از دل کانونهای پرورش فکری بیرون آمدند و یا به عنوان مربیان و همکاران آموزش کودکان و نوجوانان را عهدهدار بودند نامهای درخشانی به چشم میخورد. اما آنچه کانون به انجام رساند نه پرورش معدود افرادی خاص، نه ایجاد چند کتابخانه، بلکه ایجاد جهانی جدید به نام جهان کودکی و نوجوانی در ایران بود.
مفهوم جهان کودکی و نوجوانی تا پیش از دهه چهل برای عموم شهروندان آشنا نبود و شاید میشد آن را تنها در آثاری از صمد بهرنگی و احسان یارشاطر و معدود شاعران و نویسندگان ایرانی جستوجو کرد. با وجود اینکه جهان اینترنت امروز همه آنچه کودکان و نوجوانان دهه ۴۰ تا ۷۰ جستجو میکردند را به سادگی به خانهها آورده است، اما کانون پرورش فکری کودک و نوجوانان، هنوز هم در روستاهای دورافتاده، نقاط مرزی و کمبرخوردار تنها حلقه اتصال میان کودکان و رویای کودکی است. آنچه برای نسلهایی مانند یک میراث، ارزشمند شده و هویتشان را ساخته، برای برخی هنوز هم امید به پیداکردن مسیری جدید است.
حالا، اما خبری عجیب منتشر شده که به نظر میرسد دولت به عنوان متولی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان حوزه فعالیت و وظایف ذاتی این نهاد را نمیشناسد: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی خواستار صدور مجوز برای واگذاری کتابخانههای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به نهاد کتابخانههای عمومی کشور شد.
«پایگاه اطلاع رسانی دفتر هیات دولت» نوشت: «نهاد کتابخانههای عمومی کشور بهعنوان متولی اصلی توسعه کتابخانهها و ترویج کتابخوانی در کشور، نهادی عمومی، غیردولتی، کاملاً فرهنگی با هویت اسلامی ایرانی، نافذ و اثرگذار بر جامعه است که وظیفه مهم آگاهیبخشی، اطلاعرسانی و زمینهسازی مناسب بهمنظور ارتقای سرانه مطالعه و ترویج کتابخوانی و تحقق عدالت دسترسی به کتاب و کتابخانه را بر عهده دارد.
این نهاد در جایگاه مؤثرترین متولی امر مهم کتاب و ترویج کتابخوانی، با ۳۷۲۰ کتابخانه عمومی در سراسر کشور (۲۷۳۲ باب نهادی، ۸۵۴ باب مشارکتی، ۲۷ باب مستقل، ۱۰۷ سالن مطالعاتی) و دارای بیش از ۴۵ میلیون نسخه کتاب، همواره در تلاش برای افزایش تعداد کتابخوانهای جامعه (با بیش از ۱۰ میلیون عضو و قریب به ۲ میلیون عضو فعال که تقریباً نیمی از آنها را کودکان و نوجوانان تشکیل میدهند) است.
از آنجایی که کتابخانههای عمومی به منظور برآورده ساختن نیازهای اطلاعاتی، علمی، پژوهشی، آموزشی، تفریحی و غنی سازی اوقات فراغت عموم افراد جامعه صرف نظر از سن، نژاد، جنسیت، مذهب، ملیت، زبان یا موقعیت اجتماعی آنها، به ارائه خدمات کتابداری و اطلاعرسانی میپردازند، در سیاستگذاریهای کلان این نهاد، کودکان و نوجوانان از اقشار محوری این طرح در راستای نهادینه شدن مطالعه از کودکی در نظر گرفته شدهاند. در حال حاضر در تمامی کتابخانههای عمومی نهاد، بخش کودک وجود دارد و سعی شده طراحی فضا و تجهیزات بخش کودکان به تناسب شرایط سنی آنها انجام شود. ایجاد بخشهای جدید همچون اتاق علم، اتاق مادر و کودک، برنامههای فرهنگی و ترویجی همچون «با هم بخوانیم»، باشگاههای کتابخوانی، جمعخوانی، قصهگویی، روزنامه دیواری و کاردستی و…، تولید کتاب هدهد سفید (ویژه نوجوانان)، راهاندازی محافل ادبی جوانهها، جشنوارهها و پویشهایی همانند: «نشان هدهد سفید»، «قصهگویی»، «جشنواره کتابخوانی رضوی» و… از جمله اقداماتی است که برای اعضای کودک و نوجوان این نهاد در کنار تأمین منابع اطلاعاتی مناسب، انجام شده است.
از سوی دیگر یکی از مجموعههایی که دارای کتابخانه بوده و با رویکرد خدمترسانی به عموم مردم با محوریت کودکان و نوجوانان طراحی شده، «کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان» است که دارای حدود یک هزار باب کتابخانه چندمنظوره کودک و نوجوان به صورت ثابت میباشد و این مجموعه قریب به ۳ هزار نیروی انسانی دارد.
وفق ماده (۱) قانون تأسیس و نحوه اداره کتابخانههای عمومی کشور، تأسیس، ساخت، تجهیز و بازسازی، توسعه، مدیریت، نظارت و سایر امور کتابخانههای عمومی در سراسر کشور به موجب این قانون انجام میشود.
همچنین با استناد به تبصره (۲) ماده (۱۱) قانون مذکور، بجز کتابخانههای آستان قدس رضوی (ع)، حضرت معصومه (س)، حضرت عبدالعظیم (ع)، احمدبن موسی (ع)، کتابخانه ملی، کتابخانه آیتالله العظمی مرعشی نجفی، کتابخانه مجلس شورای اسلامی و کتابخانههای وقفی، تمامی کتابخانههای عمومی اعم از شهرداری، مساجد و… باید زیر نظر کتابخانههای عمومی کشور اداره شود.
از این رو، با توجه به موارد ذکر شده و قرابت مأموریتی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و نهاد کتابخانههای عمومی کشور، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پیشنهاد واگذاری کتابخانههای تحت پوشش کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به نهاد کتابخانههای عمومی کشور را ارائه کرده است.