اقتصاد۲۴– ۵۷ هزار و ۲۲۰ متر مربع فضای تبلیغات میدانی در تهران فقط محلی برای کسب درآمد شهرداری و جولانگاه کانونهای تبلیغاتی و کالاهای تبلیغاتی شان نبوده و درست در بزنگاههای مختلف کشور به عنوان یک رسانه گسترده در پایتخت عمل کرده است. دستکم ۴هزار و ۳۰۰ تابلوی شهری گاهی علاوه بر تریبونهای جناحی خاص به رسانه تصویری آنها نیز تبدیل شده است. بیست و یکمین روز پاییز امسال معروفترین بیلبورد تهران و تصویری که روی آن نقش بست خبرساز شد.
به گزارش پیام ما، میدان ولیعصر (عج) تهران در سالهای اخیر به دلایل مختلفی همیشه در اخبار جایگاهی خاص داشته است. چه در خرداد ۱۳۸۸ که رئیس دولت دهم در جمع هوادارانش در این میدان مردم را خس و خاشاک خواند و چه بعدها که یکی از بزرگترین بیلبوردهای پایتخت در ضلع شمالغربی آن جای گرفت. بهرهبرداری سیاسی از بیلبوردهای تهران بارها خبرساز شده است.
در دوره مدیریت «محمدباقر قالیباف» بر شهرداری تهران بیلبوردها علاوه بر نقشآفرینیهای سیاسی در مسیر برنامههای سیاسی شهردار تهران نیز قرار میگرفت. از سوی دیگر یکی از خبرسازترین دورههای بهرهبرداری از فضاهای تبلیغاتی شهر به عنوان رسانه در بهار ۱۳۹۴ بود که تصویر نقاشیهای معروف روی بنرها چاپ و نمایشگاهی از نقاشیها در سراسر تهران راهاندازی شد. این روزها که تهران درگیر حرکتهای اجتماعی – سیاسی مختلفی است بار دیگر بهرهبرداری از تابلوهای تبلیغاتی به عنوان رسانه برجسته شد. در هفته دوم و سوم مهر بیلبورد بزرگ میدان ولیعصر (عج) در حالی که نظارهگر خودروهای آبپاش و ضد شورش پلیس بود تصویری متفاوت را به خود دید. تصویری از یک تمبر یادبود که نقشه ایران در آن هک شده بود و دو سوی این تمبر بیت شعری نوشته شده بود؛ «دور از تو اندیشه بدان/ پاینده مانی تو جاودان».
وقتی آخرین روزهای هفته سوم مهر فرارسید تصویری از تعدادی از زنان بر روی این بیلبورد کانون توجه شد و دیری نپایید که واکنشها به آن سبب شد تا تصویر روی بیلبورد به یک طرح ساده با نوشته «زنان سرزمین من ایران» تغییر یابد. نکته قابل توجه در رویهای که از بیلبوردها به عنوان رسانه بهرهبرداری میکرد این بود که یک نوع نگاه خاص سیاسی و یک نوع خاص از ایدئولوژی را در تصاویر به کار گرفته شده انتقال میداد و همین بارها اعتراض شهروندان را برانگیخته بود. برای مثال بارها تصویرسازیهایی تبدیل به بنر شد که در آن عموما مردان حضور داشتند و نقش زنان در جامعه به شکلی سنتی و محدوده دیده شده بود و یا اصلاً فضایی تکجنسیتی را ترسیم میکرد. با این حال درست در همین روزها و در آستانه روز میلاد حضرت محمد (ص) که بخشی از بیلبوردها به موضوع وحدت اختصاص داشت به یکباره استفاده از المانهایی، چون پرچم و بهکارگیری نقش زنان در بیلبوردها افزایش یافت. آن هم در روزهایی که مرگ «مهسا امینی»، «حدیث نجفی»، «نیکا شاکرمی»، «سارینا اسماعیلزاده» و نظایر آن محل بحث و مناقشه میان مردم و نیروهای مختلف حاکمیتی بود. از سوی دیگر در همه سالهای گذشته استفاده از نمادهای ملی یا اصلاً دیده نمیشد یا در حاشیه بود و عموما نمادهای ایدئولوژیک در بنرها برجسته میشد.
استفاده شتابزده از نماد پرچم تا آنجا پیش رفت که حتی منتشرکنندگان بنرهای فرصت بررسی تصاویر را نداشتند و پرچم ایران را واژگون به چاپ رساندند. دستکم در تصویری که پرچم ایران برعکس منتشر شد و روی یکی از فضاهای تبلیغاتی در اتوبان کردستان قابل رویت بود این اشتباه با این نوشته که «پاینده مانی و جاودان… زیباترین پرچم» بیشتر ایجاد تعارض میکرد. با این حال شاید بهتر باشد مروری بر موقعیت فضاهای تبلیغاتی شهر تهران داشته باشیم و ببینیم چگونه خبرساز شدهاند.
براساس گزارشی که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر کرده است نزدیک به ۴ هزار ۳۰۰ تابلوی شهری در گونههای مختلف برای اکران طرحهای مجوزدار به کار گرفته شدهاند. این گزارش در توصیف مختصات فضاهای مورد نظر آورده است که تهران ۹۲۳ بیلبورد، ۴۸۰ استرابورد، ۱۲۰ سی. ال. بی و ۱۲۰ هایبُرد دارد. براساس گزارشی که دفتر تبلیغات و اطلاعرسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر کرده ۵۷ هزار و ۲۲۰ مترمربع فضایی است که در این سازهها قابل بهرهبرداری است. بهترین مناطق پراکندگی نیز از نظر موقعیت استقرار و بازدیدکننده، بزرگراههایی مانند شهید چمران، شهید همت، شهید حکیم، صدر، شیخ فضلاله و مدرس هستند.