اقتصاد۲۴ – فردریک هاف/ دیپلمات سابق آمریکا و مشاور ویژه اوباما
عصر پنجشنبه، سیدحسن نصرالله، دبیرکل حزبالله لبنان با اشاره به نتیجه رسیدن مذاکرات تعیین مرز بین لبنان و رژیم صهیونیستی از پایان یافتن حالت آمادهباش رزمندگان مقاومت خبر داد.
نصرالله در یک سخنرانی تلویزیونی گفت: «همه اقدامات ویژه و استثنایی و تدارکاتی که مقاومت برای ماهها انجام داد، اکنون به پایان میرسند.» رهبر حزبالله لبنان، این توافق را یک «پیروزی بزرگ» برای کشورش توصیف کرده و البته تاکید کرد این توافق، «بهرسمیت شناختن اسرائیل یا یک پیمان بینالمللی» نیست. لبنان و اسرائیل روز پنجشنبه گذشته اسناد مربوط به توافق در ارتباط با بهرهبرداری از حوزه گازی در دریای مدیترانه را با میانجیگری سازمان ملل و نماینده آمریکا در ناقوره مبادله کردند. البته نصرالله با رد کردن شایعه عادیسازی روابط لبنان و اسرائیل گفت عدهای از شدت غافلگیری از اتفاقی که رخ داده است، حرفهای بیپایه و اساسی را مطرح میکنند.
فارغ از آنچه که سیدحسن نصرالله اعلام کرده باید گفت که در عرصه سیاست هیچ امکانی بعید نیست. کما اینکه تا چند ماه پیش کسی تصور نمیکرد که توافق اخیر میان لبنان و اسرائیل امضا شود. البته از آنجا که لبنان و اسرائیل به شکل رسمی در جنگ به سر میبرند، طرف لبنانی حاضر نشد که بر سر یک میز با طرف اسرائیلی این توافق را امضا کند. انتظار میرود که این توافق راه را برای استخراج گاز فراساحلی توسط این دو همسایه هموار کند. استفان دوجاریک، سخنگوی دبیرکل سازمان ملل متحد گفت: «این توافق به شکل دو نامه مبادله خواهد شد، یکی بین لبنان و ایالات متحده و دیگری بین اسرائیل و ایالات متحده.» این توافق با میانجیگری ایالاتمتحده به دست آمده و جو بایدن، رئیسجمهور آمریکا، آن را یک «پیشرفت تاریخی» توصیف کرده است.
امکان استخراج گاز از این میدان در حالی فراهم آمده که کشورهای غربی که با کاهش صادرات گاز روسیه مواجه هستند، در صدد یافتن منابع جایگزین برآمدهاند. در این میان مسلم است که این توافق بدون موافقت حزبالله یک گروه قدرتمند سیاسی و نظامی در لبنان به شمار میرود، بهدست نمیآمد. توافق لبنان و اسرائیل در زمانی به دست آمده که احزاب سیاسی اسرائیل – از جمله حزب راست میانه یش عتید به رهبری یائیر لاپید – برای کسب کرسیهای بیشتر در پنجمین انتخابات عمومی اسرائیل در کمتر از چهار سال مبارزه میکنند. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر راستگرای سابق که درصدد بازگشت به قدرت است، این توافق دریایی را بهعنوان «یک ترفند حقوقی» مردود دانسته است. بهرغم همه این توصیفات، بسیاری از کارشناسان بر این عقیدهاند که این توافق میتواند آغازی باشد بر مذاکرات دیگر میان بیروت و تلآویو و رفع احتمالی برخی اختلافات میان دو طرف که گهگاه حتی دستمایه جنگ میان طرفین نیز شده است. یکی از این کارشناسان فردریک هاف از دیپلماتهای سابق آمریکا است.
در پوشش مطبوعاتی توافق دریایی اسرائیل-لبنان با میانجیگری آمریکا، توجه چندانی به این امکان نشد که این توافق ممکن است به پیشرفت دیگری در مناقشه اعراب و اسرائیل کمک کند. به گفته جو بایدن، رئیسجمهوری آمریکا، لبنان و اسرائیل نهتنها بر سر یک خط جدایی دریایی موقت به توافق رسیدهاند، بلکه یک «مرز دریایی دائمی» نیز ایجاد کردهاند. لبنان برای اولین بار در تاریخ خود اذعان کرده با اسرائیل مرز دارد. اگر اکنون مرز آبی ایجاد شده است، چرا نباید به خشکی تعمیم داده شود؟ در واقع، چرا کسی به میانجیگری مستمر ایالات متحده برای حل اختلافات زمینی بین طرفین فکر نکرده است یا حتی گامهایی را برای برقراری صلح بین دو کشوری که هنوز رسماً در حال جنگ هستند، در نظر نگرفته است؟
زمانی که برای اولین بار اعلام شد که لبنان و اسرائیل با شرایط درجشده در پیشنویس آمریکا برای تفاهم دریایی موافقت کردهاند، خبرنگاری از من پرسید که آیا این اولین گام به سمت عادیسازی لبنان و اسرائیل است یا خیر. پاسخ من قاطعانه بود: «خیر.» اکنون، با خواندن شرایط این توافقنامه، فرصت بالقوهای را مشاهده میکنم. آیا این فرصت مورد استفاده قرار خواهد گرفت یا نه، محل تردید است. نیروهای قدرتمند منافع خود را در ممانعت از کاهش درگیری اسرائیل و لبنان روی زمین و جلوگیری از صلح نهایی تعریف میکنند. با این حال، با توجه به جنبه مرزی توافقنامه دریایی، اجتناب از تلاش در این خصوص غیرقابل تصور به نظر میرسد.
از زمان تاسیس اسرائیل در ماه مه ۱۹۴۸، لبنان بهطور مداوم هرگونه مرزی را با دولت یهودی رد کرده است. برای ۲۵ سال، «مرز بینالمللی سال ۱۹۲۳» با فلسطین تحت قیمومیت بریتانیا وجود داشت. در واقع، این مرز – با فلسطین – هنوز وجود دارد. در سال ۱۹۴۹، لبنان توافقنامه آتشبسی را امضا کرد که خطی را برای جدا کردن نیروهای مسلح ایجاد کرد؛ خطی که قرار بود مطابق با مرز سال ۱۹۲۳ باشد. در سال ۲۰۰۰، لبنان (با ملاحظاتی) با «خط آبی» طراحیشده توسط سازمان ملل متحد که برای تأیید خروج کامل اسرائیل از خاک لبنان طراحی شده بود، موافقت کرد. لبنان تاکنون از ادعای داشتن هر نوع مرزی با اسرائیل خودداری کرده است. در متن این توافق که با میانجیگری آمریکا حاصل شده، آمده است که هدف میانجیگری «تعیین مرزهای دریایی بین لبنان و اسرائیل» بوده است. این نه صرفا خط مرز دریایی صرف، بلکه یک مرز بینالمللی بود که به صراحت با رضایت هر دو طرف ایجاد میشد. در جریان مذاکرات یک دهه پیش که من به عنوان میانجی ریاست آن را برعهده داشتم، هر دو طرف توافق کردند که موضوع مورد بحث یک خط موقت است که اگر طرفین در فکر ایجاد یک مرز باشند، میتواند تغییر کند. در واقع در آن زمان هدف، گسترش خط آبی به دریا بود، زیرا لبنان آمادگی کامل برای تعیین مرزها را نداشت. استفاده بایدن از عبارت «مرز دریایی دائمی» دقیقاً آنچه را که لبنان اکنون آماده بهرسمیت شناختن است، به تصویر میکشد.
بیشتر بخوانید: آیا ولادیمیر پوتین جنگ هستهای آخرالزمانی را کلید خواهد زد؟