مطابق گزارش مرکز پژوهشهای مجلس مصرف تریاک دارویی کشور حدود ۴۶۰ تن برآورد میشود، اما در سالهای اخیر این مصرف بیش از هزار تن ادعا شده؛ اختلاف ۵۰۰ تنی میان نیاز صنعت دارویی کشور به تریاک، ماجرا را ابهام برانگیز کردهاست
جوان آنلاین: کشت خشخاش برای تولید تریاک مورد نیاز مصارف دارویی پیشنهادی است که چند وقتی است مطرح شده است. حداقل ۶۰۰ و حداکثر هزار تن تریاک، آماری است که تاکنون از سوی مراجعی همچون وزارت بهداشت و ستاد مبارزه با مواد مخدر در خصوص میزان تریاک مورد نیاز برای صنعت داروسازی کشور داده شده است. موادی که بخشی از طریق کشفیات و بخش دیگر واردات تأمین میشده، اما حالا با کاهش کشفیات و دردسرهای واردات، پیشنهاد کاشت خشخاش مطرح شدهاست، اما این پیشنهاد با گزارش اخیر مرکز پژوهشهای مجلس به چالش کشیده شده! چراکه مطابق با این گزارش مصرف واقعی دارویی کشور حدود ۴۵۰–۴۶۰ تن برآورد میشود، اما در سالهای اخیر این مصرف بیش از هزار تن ادعا شده و این اختلاف ۵۰۰ تنی میان نیاز صنعت دارویی کشور به تریاک ماجرا را ابهامبرانگیز کردهاست. با وجود این، ایران یکی از هفت کشور دارای مجوز برای تولید مواد مخدر و صادرات آن در زمینه تأمین نیازهای دارویی است.
«تریاک» فقط یک ماده مخدر و افیونی نیست. به بیان دیگر اینکه تریاک یک دارو باشد یا یک ماده افیونی کاملاً به نوع استفاده آن بستگی دارد! این ماده که از گیاه خشخاش به دست میآید T پایه بسیاری از داروها به خصوص داروهای مسکن به شمار میرود و در صنعت داروسازی کاربرد دارد. به همین خاطر هم بخشی از مواد مخدر مکشوفه از قاچاقچیان مواد مخدر در اختیار صنعت داروسازی قرار میگیرد تا طی فرایندهای شیمیایی و با ترفندهای داروسازی مواد مرگ به اکسیر شفابخش تبدیل شود. با تمام اینها بعد از حاکمیت طالبان بر افغانستان و سیاست کاهش کشت مواد مخدر در این کشور میزان کشفیات مواد مخدر در کشورمان کاهشیافته و مجوز واردات تریاک هم فقط ۵۰ هزار تن است که کفاف نیاز صنعت داروسازی را نمیدهد. به همین خاطر هم ماجرای کشت خشخاش از سوی ستاد مبارزه با مواد مخدر و وزارت بهداشت مطرح شد.
توجیهات پیشنهاد کشت خشخاش
شهریور ماه امسال بود که حسین ذوالفقاری دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر در گفتوگویی با ایرنا با اشاره به کاهش کشفیات تریاک در مقابل افزایش کشفیات شیشه و هروئین درباره وضعیت تأمین تریاک مورد نیاز صنعت داروسازی اینگونه توضیح داد: «اکنون دو اتفاق افتاده است، یکی اینکه به دلیل سیاستهای دولت افغانستان (طالبان) و کاهش کشت مواد مخدر به شدت میزان کشفیات در حوزه ماده مخدر تریاک کاهش یافته، به طوری که سال گذشته حدود ۲۲۰ تن مجموع کشفیات تریاک کشور بودهاست و امسال بر اساس پنج ماه گذشته، میزان کشفیات کمتر نیز خواهد شد. میزان مجوز واردات تریاک ما سالانه ۵۰ تن است، حالا اگر فرض کنیم ۱۵۰ تن کشفیات داشته باشیم، در مجموع ۲۰۰ تن تریاک خواهد شد.»
وی گفت: «موضوع دوم اینکه خلوص موادمخدر هم کاهش پیدا کرده، یعنی خلوص مواد کشف شده از ۲۶ درصد به حدود ۱۰ درصد رسیده و این نیز یکی از مشکلات است.»
ذوالفقاری تصریح کرد: «از طرفی وزارت بهداشت برای تأمین نیازهای دارویی بیمارستانی و اتاق عملها و مانند آن، سالانه در حدود هزار تن ماده مخدر تریاک نیاز دارد، البته بعضی سالها ۸۰۰ تن، برخی سالها ۹۰۰ و برخی سالها ۷۰۰ تن نیاز وزارت بهداشت بودهاست، اگر ما امسال حدود ۲۰۰ تن از محل کشفیات و واردات داشته باشیم، مابقی نیاز برای تولید داروی کشور را چه باید کرد؟»
از نگاه وی برای تأمین این مواد، دو راهکار بیشتر نداریم، یا باید از مجوز قانونی که داریم بر اساس پروتکلهای بینالمللی و با رعایت قانون داخلی و کنترل شده، از طریق کشت داخل این نیاز را تأمین کنیم، یا باید برای واردات بیشتر مجوز بگیریم.
ذوالفقاری تأکید کرد: «موضوع دیگری که وجود دارد این است که برای همین کلینیکها و مراکز درمانی معتادان هم باید ماده مخدر داشتهباشیم، در واقع اینها را هم باید مدیریت کرد تا سیر درمان را طی کنند و در حقیقت مدیریت مصرف کنیم.»
مجوز بینالمللی ایران برای کشت خشخاش و صادرات تریاک
ذوالفقاری در عین حال به حقوق قانونی ایران برای کست خشخاش هم اشاره داشت و گفت: «ایران (بر اساس پروتکل ۱۹۵۳) یکی از هفت کشور دارای مجوز برای تولید مواد مخدر و صادرات آن در زمینه تأمین نیازهای دارویی است. یعنی کشور ما از نظر بینالمللی مجاز است که برای تأمین نیازهای دارویی و درمانی خود اقدام به کشت مواد مخدر کند، حتی برای صادرات مواد مخدر برای تأمین نیاز تولید داروی دیگر کشورها هم مجوز برای صادرات موادمخدر (تریاک) را دارد.»
به گفته وی در حال حاضر ما بر اساس نظرایسیدی در سازمان ملل، مواد مخدر را برای نیازهای درمانی و دارویی وارد میکنیم، در طول چند دهه گذشته عمده نیازهای دارویی ما از محل کشفیات مواد مخدر تأمین شدهاست، یعنی ما تقریباً میانگین سالانه ۷۰۰ تا ۸۰۰ تن کشفیات مواد مخدر (برپایه تریاک) داشتیم که عمده شرکتهای داروسازی از این استفاده میکردند.