اقتصاد۲۴- صداوسیما یکی از مجموعههای بزرگ فصل رسانه در بودجه عمومی دولت است. تقریبا ۹۰ درصد از اعتبارات بخش رسانه به صداوسیما میرسد، با این حال این بودجه دولتی فقط نیمی از هزینههای این سازمان عریض و طویل را پوشش میدهد و مابقی باید از محل تبلیغات تامین شود.
به گزارش هم میهن، این روزها درآمدهای بخش تبلیغات صداوسیما نیز به چالش کشیده شده است. موجی که در فضای مجازی به راه افتاده و نخریدن محصولات تبلیغشده از صداوسیما را مطالبه میکند، میتواند روی این بخش از درآمدهای سازمان تاثیر بگذارد. این موج به دنبال عملکرد صداوسیما که برخی مخاطبان آن را مطلوب نمیدانند به راه افتاده است.
پیشتر هم یک مطالبه عمومی برای شفافیت بودجه صداوسیما شکل گرفته و کارزاری با این عنوان ایجاد شده بود. در این کارزار بیش از ۸۰ هزار امضاکننده خواستار حذف بودجه صداوسیما شده بودند. منتقدان عملکرد صداوسیما بهویژه عدم تولید برنامههای باکیفیت مطلوب را از مهمترین دلایل درخواست مزبور عنوان میکردند.
در حال حاضر حدود پنج هزار میلیارد تومان از هزینه ۱۰ هزار میلیارد تومانی صداوسیما از محل منابع عمومی کشور تامین میشود و این به آن معنی است که مابقی هزینهها باید از درآمدهای اختصاصی صداوسیما تامین شود.
اگر موج نخریدن محصولات تبلیغشده، اثرگذار باشد قطعا روی پنج هزار میلیارد تومان درآمدی که از تبلیغات قرار است به دست آید، سایه میاندازد، با این ملاحظه که این اثرگذاری با یک فاصله زمانی ممکن است اتفاق بیفتد.
از آنجا که برخی قراردادهای تبلیغات در صداوسیما طولانیمدت نوشته میشود این اثرگذاری را بلافاصله در تبلیغات پخششده نمیتوان دید و برای تحلیل میزان تاثیرگذاری لازم است با یک فاصله زمانی به تحلیل تغییرات تبلیغات پخش شده از صداوسیما پرداخت.
طبق جدول ۲ لایحه بودجه شرکتهای دولتی جمع هزینههای صداوسیما ۱۰ هزار و ۲۸۳ میلیارد تومان در نظر گرفته شده است که در مقایسه با بودجه سال قبل رشد ۶۱ درصدی دارد. بخشی از هزینههای صداوسیما یعنی ۴ هزار و ۸۸۳ میلیارد تومان (بدون لحاظ بودجه عمرانی) بناست از منابع عمومی دولت تامین شود که این رقم در مقایسه با قانون بودجه سال پیش، ۳۹ درصد بیشتر است. همچنین درآمدهای اختصاصی این سازمان به پنج هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان رسیده که ۸۹ درصد نسبت به سال ۱۴۰۰ رشد دارد. این نکته را باید یادآور شویم که با توجه به عدم انتشار جداول تصویب شده در مجلس، اعداد اشارهشده مربوط به لایحه دولت است؛ بنابراین ممکن است با اعداد تصویب شده مقدار کمی تفاوت داشته باشد.
طبق ماده ۹۳ قانون برنامه ششم توسعه، دولت هر سال مکلف است حداقل به میزان هفت دهم درصد بودجه عمومی را بهعنوان بودجه سازمان صداوسیما در نظر بگیرد. با توجه به اینکه در لایحه تقدیمی دولت، بودجه عمومی یک هزار و ۵۰۵ هزار میلیارد تومان در نظر گرفته شده بود، سهم دولت در تامین بودجه صداوسیما ۱۰ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان برآورد میشود. اما دولت این مبلغ را برای صداوسیما لحاظ نکرد و عدد بسیار کمتری را در بودجه این سازمان در نظر گرفت. به این ترتیب صداوسیما بیش از گذشته باید از درآمدهای اختصاصی تغذیه کند که معنی آن تبلیغات بیشتر است.
افزایش ۸۹ درصدی رقم تبلیغات تجاری در شرایطی اتفاق میافتد که به حجم بالای تبلیغات در سالهای گذشته انتقادات زیادی وارد میشد. از طرف دیگر صداوسیما هم در سالهای گذشته به ارقام در نظر گرفته شده برای تبلیغات اکتفا نمیکرد و مبالغ بیشتری را تبلیغات میگرفت. بهطوریکه طبق یکی از گزارشهای مرکز پژوهشهای مجلس در ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۰، صداوسیما بیش از ۷۷ درصد سقف مشخصشده درآمد اختصاصی را تبلیغات گرفته است. پخش تبلیغات زیاد پیامدهایی دارد و بهخاطر این پیامدهاست که دستگاههای نظارتی بر رعایت حدود آن تاکید میکنند. از جمله پیامدهای مورد تاکید این دستگاهها، افزایش حس نارضایتی در خانوادههای دارای قدرت خرید پایین، لطمه به اعتماد عمومی که سرمایه اصلی رسانه ملی است، رواج مصرفگرایی و تجملگرایی، فاصله گرفتن از ماموریتها و رسالتهای اصلی، جابهجایی اولویتهای مدیران رسانه و کالاانگاری مخاطب، افت کیفیت محتوایی برنامهها در برابر برنامههای زرد و سلبریتیمحور است.