اقتصاد۲۴- فروردین ۱۴۰۰ مذاکرات برای احیای توافق هستهای میان ایران و ۱+۴ و ایالات متحده آغاز شد. روندی که در آخرین هفتههای عمر دولت هشتساله حسن روحانی به گفته مقامهای وقت به حصول توافق بسیار نزدیک شده بود، اما نهادهای تصمیمگیر در این پرونده ترجیح دادند مذاکرات توسط هیات جدید مذاکرهکننده و منتخب دولت سیزدهم ادامه پیدا کند.
به گزارش اعتماد ، پس از کشوقوسهای فراوان مذاکرات در آذرماه ۱۴۰۰ به ریاست علی باقری، معاون سیاسی وزیر خارجه و از منتقدان سرسخت برجام آغاز شد. مذاکراتی که در همان نخستین دور با مشاجره دو طرف بر سر بحث درباره معیار بودن متن حاصله در دولت قبل یا لزوم نگارش متنی جدید به مانع جدی خورده و گرفتار حاشیهها شد. با قرار گرفتن مذاکرات روی ریل و تبدیل شدن دوباره وین به مقری برای دیدار مستقیم هیات ایرانی با هیاتهای ۱+۴ و رایزنیهای غیرمستقیم میان ایران و ایالات متحده، امیدها برای احیای برجام در چند مقطع زمانی به شمول اسفند ۱۴۰۰ و فروردین و مردادماه ۱۴۰۱ پررنگتر شد، اما اندک اندک طولانی شدن روند مذاکرات، منجر به تاثیر گرفتن آن از رویدادهایی نظیر جنگ اوکراین، انتخابات میاندورهای کنگره امریکا و البته آغاز ناآرامیها در ایران شد.
به این مسائل میدانی، اختلاف میان ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی در حوزه پادمانی و غیربرجامی را هم باید اضافه کرد. در چنین شرایطی میتوان گفت که برجام در مسیر احیا در دو حوزه سیاسی و فنی با چالش برخورد کرده است.
حوزه فنی: آغاز اختلاف فنی ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی با تمرکز آژانس بر اطلاعات ادعایی رژیم اسراییل درباره فعالیتهای هستهای اعلام نشده ایران آغاز شد، اما در نتیجه اصرار ایران مبنی بر سیاسی بودن این پرونده و ادعای آژانس مبنی بر ضرورت دریافت پاسخهای فنی، این اختلاف به گره اصلی در مسیر احیای برجام تبدیل شد و تاکنون سوژه صدور سه قطعنامه در شورای حکام علیه ایران بوده است. در حالی که سازمان انرژی اتمی ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی در حداقل دو نوبت بر سر یک نقشه راه برای حلوفصل این پرونده توافق کردند، اما رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی میگوید پاسخهای ایران کافی نبوده و در نقطه مقابل محمد اسلامی، رییس سازمان انرژی اتمی با رد این ادعا، آژانس را به سیاسیکاری در این پرونده و تلاش برای حفظ اهرم فشار بر تهران متهم میکند. طبق روایت غرب آنچه در مردادماه روند مذاکرات برای احیای برجام را مختل کرد، مکتوب شدن مطالبه ایران برای مختومهشدن این پرونده همزمان با حصول توافق احیای برجام بود که غربیها از آن با عنوان مطالبه غیربرجامی یاد میکنند. طبیعتا این روایت مقبول طرف ایرانی نیست و تهران ادعا میکند که از نخستین دور آغاز مذاکرات برای احیای برجام یعنی در دولت دوازدهم این مطالبه ثابت بوده و تهران هرگز از آن عقبنشینی نکرده است. برخی مقامهای مسوول ایرانی در این پرونده معتقدند که حلوفصل این اختلاف در نهایت در نتیجه یک تفاهم و توافق سیاسی ممکن خواهد بود و اگر ایران و ۱+۴ در کنار ایالات متحده به توافق نهایی برای احیای برجام دست پیدا کنند، پرونده اختلاف میان ایران و آژانس هم در سازوکاری مشخص حل خواهد شد.
حوزه سیاسی: امروز دیگر بر هیچکس پوشیده نیست که توافق هستهای میان ایران و ۱+۵ در سال ۲۰۱۵ نتیجه شکلگیری اراده سیاسی از تهران تا واشنگتن برای حلوفصل اختلاف در این حوزه و پلسازی از آن برای عادیسازی رابطه سیاسی و اقتصادی با ایران بود. امروز نیز فقدان این اراده سیاسی منجر به طولانی شدن روند مذاکرات و تاثیرپذیری آن از سایر تحولات شده است. اگر تا دیروز اختلاف میان تهران و واشنگتن بر سر جزییات تحریمی و هستهای متن توافق بود امروز ملاحظههای دیگری طرفین را از حضور در پایتخت اتریش و اعلام احیای توافق دور و دورتر کرده است.
طرف غربی ایران را متهم به ایستادن در کنار روسیه در جنگ اوکراین با ارسال پهپاد میکند، اما تهران ضمن اذعان به ارسال این پهپادها میگوید این همکاری قبل از آغاز جنگ اوکراین بوده و حسین امیر عبداللهیان تاکید دارد که طرف اوکراینی مدرکی دال بر استفاده روسیه از این پهپادها در جنگ اوکراین ارایه نکرده است.
همزمان ایران طرف غربی را متهم به دخالت در ناآرامیها و حمایت از اعتراضهای داخلی میکند و این در حالی است که در دو ماه اخیر اتحادیه اروپا، تروییکای اروپایی حاضر در برجام، کانادا و ایالات متحده زنجیرهای از تحریمها را علیه ایران به بهانه آنچه سرکوب معترضان و نقض حقوق بشر خواندهاند، اعمال کردند. به این بستههای تحریمی متنوع و مبسوط، موضعگیریهای شفاهی مقامهای کشورهای عضو برجام به علاوه دیدارهای آنها با چهرههای مخالف جمهوری اسلامی در پایتختهای اروپایی یا تریبون دادن به آنها در پارلمانها یا نشستهای برگزارشده توسط برخی نهادهای منطقهای و بینالمللی را هم باید اضافه کرد. نتیجه این تحولات صدور قطعنامه علیه ایران در نشست ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد و تلاش برای تعلیق عضویت ایران در حوزههایی، چون کمیسیون وضعیت زنان سازمان ملل است.
بیشتر بخوانید: هشدار اتاق بازرگانی؛ رویگردانی چین از سرمایهگذاری در ایران!