اقتصاد۲۴- روابط جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان طی چند ماه گذشته با سطحی قابل توجه از تنشها مواجه شده است. بهگونهای که در میان رسانهها و برخی ناظران از فرضیه وقوع جنگ گرم میان دو کشور سخن به میان آمد. حتی به جرات میتوان گفت، که چنین سطحی از تنش در مناسبات دو کشور در تمامی دوران بعد از استقلال جمهوری آذربایجان از اتحاد جماهیر شوری بیسابقه در ۱۸ اکتبر ۱۹۹۱ (۲۶ مهر ۱۳۷۰) تا کنون، بیسابقه بوده است.
به گزارش فرارو، در میانه چنین وضعیتی، اخیرا محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس ایران پس از بازگشت از سیزدهمین اجلاس مجمع پارلمانی آسیا (APA) به میزبانی پارلمان ترکیه در شهر آنتالیا، در بدو ورود به فرودگاه مهرآباد، تاکید کرد: «پس از دیدار با همتای آذربایجانی خود سوءتفاهمهای ایجاد شده با باکو برطرف شد.» معنای ضمنی این اظهارات قالیباف این است که اولا، تنشهای چند وقت اخیر سوءتفاهم بوده و ثانیا، دیگر هیچ صورت مسالهای میان دو کشور باقی نمانده؛ چرا که او در دیدار با «صاحبه غفاراوا» رئیس مجلس ملی جمهوری آذربایجان همه مشکلات را حل کرده است.
ساعاتی بعد از اظهارات قالیباف مبنی بر رفع سوءتفاهمها، اظهاراتی از سوی الهام علیاف رئیس جمهور آذربایجان منتشر شد که او صراحتا بار دیگر بر نیت خود برای ایجاد کریدور زنگزور تاکید کرد. در حقیقت، او اعتراف کرد که که حتی به بیانیه توافق سهجانبه صلح با ارمنستان نیز پایبند نیست. او تاکید کرد که که در این توافق بهصراحت اعلام شده است که باید بین مناطق غربی آذربایجان و جمهوری خودمختار نخجوان ارتباط حملونقلی وجود داشته باشد و ارمنستان آن را فراهم کند.
در واقع، علیاف، بار دیگر بر همان نقطه اصلی اختلاف میان ایران و جمهوری آذربایجان یعنی «کریدور زنگزور-لاچین» انگشت گذاشت. حالا مساله این است که آنچنان که آقای قالیباف میگوید، اختلافنظرهای دو طرف حل شده یا همچنان تنش در مواضع باکو و تهران ادامه دارد؟ در راستای پرداختن به این پرسش در ابتدا ضروری به نظر میرسد که ریشه اختلافات چند وقت اخیر میان جمهوری آذربایجان و ایران مورد مداقّه قرار بگیرد.
ریشه اصلی و کلیدی تنشافروزی جدید در مناسبات میان تهران و باکو را میتوان به درگیریهای میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان در شهریور ماه سال جاری ارجاع داد. یعنی زمانی که مشخص شد که این بار بر خلاف سال ۲۰۲۰ کانون تمرکز حملات جدید باکو منطقه قره باغ کوهستانی نبوده بلکه جنوب خاک ارمنستان کانون تمرکز قرار گرفته است. یعنی محلی که مرز باقیمانده ارمنستان با ایران را شامل میشود.
در واقع، پس از آنکه بعد از ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۰ (۶ مهر ۱۳۹۹) که نظامیان دو کشور جمهوری آذربایجان و ارمنستان به مدت شش هفته (۴۴ روز) بر سر قرهباغ کوهستانی وارد جنگ شدند و در نهایت پیروزیای بزرگ برای باکو حاصل شد، انتظار چنین حملهای بسیار عجیب بود. به ویژه اینکه دو کشور با وساطت روسیه در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۰ (۲۰ آبان ۲۰۲۰) توافقنامه آتشبس را امضا کرده بودند که طی آن کنترل آذربایجان بر بخشهایی از قره باغ کوهستانی از سوی ایراوان به رسمیت شناخته شده بود.