اقتصاد۲۴ – تمام شواهد از آغاز عصری جدید در مناسبات ایران و اروپا حکایت دارند. عصری که شاید سالها قبل میان تهران و واشنگتن کلید خورده بود و احتمالا در سال جدید میلادی به اروپا نیز خواهد رسید. عصری که مهمترین مولفه آن شاید «افزایش تنشها و عمیقتر شدن شکافها» باشد.
به گزارش فرارو، از اوایل سال گذشته میلادی (۲۰۲۲) مناسبات ایران و اروپا روند تنشافزایی را تجربه کرده است. در ابتدا ادعای کمک ایران به روسیه در جنگ اوکراین، اسبهای اروپاییها را در مسیر اعمال فشار هوشمند بر تهران زین کرد. در ادامه آغاز ناآرامیهای داخلی در ایران از اواخر شهریور ۱۴۰۱، تنشهای جدید با محوریت مسائل حقوق بشری را میان ایران و کشورهای اروپای غربی ایجاد کرد.
همزمان با این دو پالس منفی، عدم پذیرش بسته پیشنهادی جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا برای احیای برجام، اروپاییها را به سمت تقابل هر چه بیشتر با تهران سوق داد؛ اما تلنگر نهایی در عصر جدید مناسبات دو طرف، بعد تصویب قطعنامه اخیر پارلمان اروپا رقم خورد. پارلمان اروپا در ۱۹ ژانویه (۲۹ دی) طی قطعنامهای، بر ضرورت قرارگرفتن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست گروههای تروریستی اتحادیه اروپا تاکید کرد.
با وجود غیرالزامآور بودن این قطعنامه و اختیار تام کشورهای اروپایی در تصمیمگیری و اجرای آن، نکته مهم دگردیسی بزرگ در عرصه مناسبات تهران-بروکسل است. معرفی سپاه به عنوان گروه تروریستی، میتواند مقدمهای برای وسیعتر شدن تنشها باشد. تنشهایی که در نشست وزرای خارجه اتحادیه اروپا در ۲۳ ژانویه (۳ بهمن) میتواند بیشتر تشدید شود؛ چرا که تصویب تحریمهای جدید علیه تهران محتمل به نظر میرسد.
روایتسازی از کمک تسلیحاتی ایران به روسیه در جنگ اوکراین، نقطهعطف ورود غرب به تنشافزایی با ایران بوده است. در شرایط جدید اروپا و آمریکا با بزرگترین بحران سیاسی و امنیتی خود طی سالهای بعد از جنگ جهانی دوم در میدان اوکراین مواجهه شدهاند. ابعاد امنیتی این جنگ برای غرب به اندازهای بوده که هیچگونه تسامح و مصالحهای را با بازیگران نزدیک به مسکو نشان ندادهاند. مطرح شدن ناگهانی (شاید ناخواسته) تهران به عنوان حامی تسلیحاتی مسکو، رسما ایران را به میانه بزرگترین بحران امنیتی غرب طی ۸ دهه گذشته کشاند. همین امر کافی بود که رسانهها و ناظران سیاسی غربی به صورت هدفمند، حمایت نظامی ایران از روسیه را مورد توجه قرار دهند.
غربیها طی ماههای گذشته با گزاره شراکت ایران در حمله روسها به اوکراین، سیاست افزایش فشار و تحریم بر تهران را اتخاذ کردهاند، اما به نظر میرسد اوج بحران، تا سه ماه آینده قابل مشاهده باشد. در اکتبر ۲۰۲۳ تحریمهای تسلیحاتی ایران باید به صورت رسمی برداشته شوند. مطابق با توافق برجام و بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱ در پایان سال هشتم اجرای توافق، تحریمهای تسلیحاتی علیه ایران باید به طور کامل رفع شوند و بسیاری از محدودیتهای هستهای نیز برداشته شود؛ اما حالا مساله این است که واکنش و تعامل غربیها، به این موضوع چه خواهد بود؟
بسیاری از ناظران سیاسی غربی بر این باور هستند که تهران و مسکو، برای تعمیق همکاریهای تسلیحاتی خود در انتظار ماه اکتبر هستند. از هم اکنون زمزمههای فروش جنگندههای چندمنظوره «سوخو ۳۵» از سوی روسیه به ایران، ایجاد کارخانه ساخت پهپادهای ایرانی در روسیه و احتمال صادارات موشکهای بالستیک کوتاهبرد ایران به روسیه، مطرح میشوند. در چنین بستری، اروپا و آمریکا نسبت به ورود گستردهتر تسلیحات ایران به جنگ اوکراین دغدغه نشان میدهند. علیالخصوص صادرات موشکهای بالستیک کوتاه بُرد و میان بُرد ایرانی به روسیه، میتواند دردسرهای بزرگی را برای غربیها در مدیریت جنگ اوکراین ایجاد کند.
در مجموع، شواهد و قراین نشانگر آن هستند که سه ماه نفسگیر در مناسبات ایران و اروپا در پیش خواهد بود. در این بازه زمانی زنده ماندن برجام تا اکتبر نیز خود یک چالش جدی است. پایان تحریمهای تسلیحاتی ایران، منوط به زنده ماندن توافق هستهای ۲۰۱۵ خواهد بود. لیکن این که انگلستان یا فرانسه در ماههای پیشرو به سوی فعال کردن مکانیسم ماشه (Trigger mechanism) گام بردارند، فرضیهای جدی است. البته با توجه به دشوارهای پیشرو و زمانبر بودنِ اجرای اسنپ بک در برجام، به نظر میرسد محتملترین گزینه، تشدید تحریمهای ثانویه و سیاست افزایش فشار بر تهران باشد.