اقتصاد۲۴ – محمدرضاشاه پهلوی و هوادارانش از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تلاش کردند این واقعه را به قدرتهای خارجی نسبت بدهند؛ اکنون پسرش رضا پهلوی نیز برای آنچه انقلاب ملی میخواند، بهدنبال جلبنظر قدرتهای خارجی است.
به گزارش هم میهن ، برخی از مواضع و مصاحبههای شاه با رسانههای بینالمللی در مورد غرور تمدن غربی و مخالفت وی با درخواست برای پایین نگاه داشتن قیمت نفت از سوی آمریکاییها و غربیها بهعنوان شاخص مخالفت شاه با کشورهای غربی شمرده میشود و این مواضع بهعنوان دلیل وقوع انقلاب توسط قدرتهای خارجی در ایران معرفی میشود. چرا شاه اینگونه فکر میکرد؟ آیا قدرتهای خارجی انقلاب ایران را برنامهریزی کردند؟ چرا محمدرضا پهلوی بهعنوان کسی که نزدیک به چهار دهه بر ایران حکم راند، تصور میکرد قدرتهای خارجی میتوانند او را سرنگون کرده باشند؟
زمانی چای، کالای اصلی تجارت انگلیسیها در دریاها بود و چای خوشعطر انگلیسی از هند به سرزمینهای تابع بریتانیای کبیر در سرتاسر دنیا و سایر بخشهای آسیا و اروپا و آمریکا میرفت، اما خیلی زود نفت بدبو جای آن را گرفت و ایران و خلیجفارس که پیش از آن برای محافظت از هند اهمیت داشت، خودش گوهر گرانبهایی شد و این مقارن با نهضت مشروطه و آشوبهای پس از آن بود. هر روز دولتهای مستعجل روی کار میآمدند و بهسرعت جای خود را به بعدی میدادند. در این میانه بود که جامعه مشتاق فرمانروای مقتدری بود که نظم و نظامی به کشور بدهد. انگلیس نیز نگران منافع خود در حوزه نفت ایران بود. روشنفکران و روزنامهنگاران سردرگم بهسرعت شیفته فرماندهی قزاق شدند که وعده همین نظم را میداد و انگلیسیها هم اگر کاشف رضاخان نبودند، اما از ابتدای قدرتگیری از او حمایت کردند.
پس از فروپاشی امپراطوری عثمانی و امپراطوری روسیه تزاری در جنگ جهانی اول، بریتانیا به قدرت بلامنازع در جهان بدل شده بود که رقیبی نیز مقابل خود نمیدید. انقلاب کمونیستی در اتحاد جماهیر شوروی بهتازگی پیروز شده بود و در ابتدای حکومت خود مدعی بود که سیاستهای استعماری روسیه تزاری در قبال همسایگان را کنار خواهد گذاشت و در امور کشورهای همسایه دخالت نخواهد کرد و این برای بریتانیا بسیار مسرتبخش بود که میتواند در ایران بدون رقیب دیرین حضور داشته باشد. درعینحال طی جنگ جهانی اول به یکباره نفت سیاه و بدبوی ایران ارزشی روزافزون پیدا کرده بود و امتیاز نفت ایران نیز که در اختیار بریتانیا بود، اهمیتی پرقیمت داشت. انگلیس با تحت قیومیت درآوردن اکثر کشورهای عربی خاورمیانه بر نفت عمده این منطقه تسلط یافته بود، بااینحال نفت ایران بهخاطر سهولت استخراج ارزشمندتر بود.
بیشتر بخوانید: ریشههای انقلاب ایران و سقوط پهلوی/ معترضین اندک چگونه شاه را سرنگون کردند؟