در هر جنگی، میزهای مذاکره مملو از مفاهیمی چون امنیت، مرز، قدرت و منافع ملی است؛ اما در این میان، «کودک» اغلب غایب است. این غیبت، نه به معنای بیاهمیت بودن، بلکه ناشی از ناتوانی نظامهای سیاسی در تبدیل رنج کودکان به زبان مؤثر دیپلماتیک است. در حالی که کودکان بیشترین آسیب را از جنگ میبینند، کمترین حضور را در سازوکارهای تصمیمگیری دارند. در چنین بستری، «دیپلماسی حقوق کودک» بهعنوان رویکردی نوظهور، تلاش میکند این شکاف را پر کند؛ رویکردی که میکوشد حقوق و منافع کودکان را به بخشی جداییناپذیر از گفتوگوهای بینالمللی تبدیل کند. این یادداشت با تمرکز بر بستر ایران، به بررسی ظرفیتها و محدودیتهای این نوع دیپلماسی در شرایط جنگی میپردازد.
مفهومشناسی: دیپلماسی حقوق کودک چیست؟
دیپلماسی حقوق کودک را میتوان مجموعهای از کنشهای رسمی و غیررسمی در عرصه بینالمللی دانست که با هدف حمایت، ترویج و تحقق حقوق کودکان انجام میشود. این دیپلماسی شامل:
دیپلماسی حقوق کودک، تلاشی است برای آوردن کودکان از حاشیه به متن سیاست جهانی. در جهانی که جنگها همچنان ادامه دارند، این دیپلماسی میتواند پلی باشد میان رنج و اقدام، میان سکوت و صدا.
برای ایران، این حوزه نهتنها یک مسئولیت، بلکه یک فرصت است: فرصتی برای ارائه چهرهای انسانی، تقویت جایگاه بینالمللی و مشارکت در ساختن جهانی که در آن، کودکان نه قربانیان خاموش، بلکه موضوع اصلی توجه و حمایت باشند.
در نهایت، موفقیت این دیپلماسی در گرو آن است که کودک، نه بهعنوان ابزار، بلکه بهعنوان «هدف» دیده شود؛ هدفی که ارزش آن، فراتر از هر ملاحظه سیاسی است.
* حقوقدان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بینالملل کودکان