اقتصاد۲۴- اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۱ شرایط خوبی نداشت و افزایش لجامگسیخته قیمتها هم در نتیجه حذف ارز ترجیحی و هم ناشی از تورم عمومی در کشور کمر اقشار آسیبپذیر جامعه را شکست. افزایش نرخ دلار از ۲۶ هزار تومان به حول و حوش ۴۷ هزار تومان در انتهای سال در نتیجه تحریمهای پولی و بانکی آمریکا و نیز کسری بودجه از دیگر دستاوردهای دولت کنونی در سال ۱۴۰۱ بود.
شاخص کل بورس ایران از سطح ۱ میلیون و ۴۰۰ هزار واحد در ابتدای فروردین ۱۴۰۱ به ۱ میلیون و ۹۶۰ هزار واحد در انتهای سال رسید که معادل رشد ۴۰ درصدی بود. شاخص دلار بازار آزاد نیز از ۲۶ هزار تومان در ابتدای سال قبل اکنون به حول و حوش ۴۸ هزار تومان رسیده که رشدی نزدیک به ۸۵ درصدی را تجربه کرده است. این بدین معناست که شاخص کل بورس تقریبا معادل نیمی از افزایش نرخ ارز رشد کرده است.
دادههای تورم عمومی نیز نشان میدهد که بازدهی شاخص کل بورس حتی از تورم عمومی هم کمتر بوده و در حالی که تورم مواد غذایی و خوراکیها طی ماههای اخیر حوالی ۷۰ درصد نوسان داشته، شاخص کل تنها ۴۰ درصد بازدهی را نصیب سهامداران کرده است. این در حالیست که شاخص کل فرابورس ایران بازدهی تنها ۳۲ درصدی را نصیب سهامداران در یک سال اخیر کرده است.
بررسی بازده زیرشاخصهای بورس احتمالا کمک بیشتری به ما میکند چرا که برخی کارشناسان عقیده دارند که شاخص کل نمیتواند نماگر دقیقی از میزان بازدهی سهام باشد. برخی از شاخصهای صنعتی در یک سال اخیر توانستهاند حتی بازدهی بیشتری از نرخ دلار نیز داشته باشند. به عنوان مثال شاخص محصولات فلزی که شامل شرکتهایی مانند فاراک، فاما، فآذر و … میشود در یک سال اخیر بازدهی ۸۰ درصدی به سهامداران داده و شاخص صنعت کاشی و سرامیک در همین بازه زمانی بازده ۷۸ درصدی را نصیب سرمایهگذاران کرده که تقریبا همراستا با حرکت نرخ دلار است. همچنین شاخص صنعت ماشین آلات شامل شرکتهایی از قبیل لسرما، لبوتان، تایرا، تکشا و … نیز ۷۷ درصد بازدهی را نصیب سهامداران کرده است.
شاخص محصولات شیمیایی که شامل شرکتهای بزرگی مانند شیراز، تاپیکو، شاراک، فارس، شفن، جم، شخارک و بسیاری از شرکتهای دیگر است توانسته بازدهی نزدیک به ۶۰ درصدی را در یک سال اخیر نصیب سهامداران کند که با توجه به نرخ دلار یک بازدهی نسبتا معقول به شمار میرود.
اما برخی از شاخصها عملکرد چندان مناسبی به لحاظ بازدهی در یک سال اخیر نداشتهاند. به عنوان مثال شاخص فلزات اساسی که شامل شرکتهای بزرگی مانند فولاد، فملی، فاسیمین، فخوز، فخاس، فنوال و .. است تنها توانستهاند بازدهی ۳۷ درصدی را به سهامداران این صنعت بدهد. بدترین عملکرد شاخصها احتمالا مربوط به شاخص بانکی میشود که در یک سال اخیر تنها بازدهی ۱۲ درصدی را ثبت کرده است. در واقع سرمایهگذاران گروه بانکی با توجه به تورم عمومی و همچنین شاخصهایی مانند دلار و طلا بزرگترین بازندگان بازار سرمایه به شمار میروند. شاخص بزرگ صنعت که شرکتهای صنعتی از تمامی بخشها را شامل میشود در یک سال اخیر تنها بازدهی ۴۸ درصدی را ثبت کرده است.
بورس تهران در سال ۱۴۰۱ رخدادهای مهمی را تجربه کرد از افزایش نرخ بهره بینبانکی و همچنین نرخ سود سپردهها گرفته تا افزایش قیمت دلار و ارز که همگی آنها تاثیرات متفاوتی را روی بازار سرمایه گذاشتند. نرخ سود بینبانکی از حدود ۲۰.۳۶ درصد در ابتدای سال آغاز شد و در انتهای سال یعنی در تاریخ ۲۴ اسفند ۱۴۰۱ به حدود ۲۳.۱۴ درصد رسید. نرخ سود گواهی سپرده نیز از ۱۸ درصد به ۲۳ درصد افزایش یافت و نرخ سود سپرده بانکی نیز که تا اواسط دی ماه ۱۴۰۱ حدود ۱۸ درصد بود تا سقف ۲۲.۵ درصد با سررسید سه سال تعیین شد. همچنین نرخ سود سپرده بانکی با سررسید یک سال نیز ۲۰.۵ درصد اعلام شد. افزایش نرخ بهره بینبانکی به ویژه در ماههای ابتدایی سال شرایط بسیار بدی را برای بورس تهران رقم زد به طوری که یکی از عوامل اصلی نزولی شدن شاخص کل بورس در شش ماهه اول سال محسوب میشود.