اغتشاشات دیماه، از یک تجمع محدود صنفی آغاز شد، اما در مدت کوتاهی با ورود هستههای سازمانیافته، به موجی از خشونت، ترور و تخریب در دهها شهر کشور تبدیل شد؛ بررسیهای میدانی نشان میدهد این وقایع در چهار مرحله مشخص پیش رفت و تلفات انسانی بر جای گذاشت
جوان آنلاین: اغتشاشات دیماه، از یک تجمع محدود صنفی آغاز شد، اما در مدت کوتاهی با ورود هستههای سازمانیافته، به موجی از خشونت، ترور و تخریب در دهها شهر کشور تبدیل شد؛ بررسیهای میدانی نشان میدهد این وقایع در چهار مرحله مشخص پیش رفت و تلفات انسانی بر جای گذاشت.
در پی رخدادهای اخیر، بر اساس مستندات و برآوردهای میدانی، وقایع دیماه در چهار مرحله قابل تقسیمبندی است. این گزارش، روایتی مبتنی بر دادههای موجود است:
مرحله نخست: آغاز ناآرامیها (۷ تا ۱۰ دیماه)
در روز هفتم دی، تجمعی صنفی و محدود در بازار تهران شکل گرفت. این حرکت در روزهای بعد به شهرهایی، چون همدان، شیراز، کرمان، اصفهان و ایلام گسترش یافت. برآوردهای اولیه حاکی از حضور کمتر از ۸ هزار نفر در سراسر کشور بود.
دانشجویان در برخی دانشگاههای این شهرها به تجمعات پیوستند.
اگرچه شعارهایی با مضامین تند و ساختارشکنانه شنیده میشد، اما در این مرحله خشونت فیزیکی قابلتوجهی گزارش نشد. با این حال، در شهرهایی مانند فسا، کوهدشت و دورود، حملاتی پراکنده علیه اماکن نظامی و دولتی رخ داد. همچنین در ایلام، یک عملیات تروریستی ثبت شد که گفته شده تلفات جانی در پی نداشت.
مرحله دوم: گسترش و تشدید (۱۱ تا ۱۷ دیماه)
همزمان با اجرای طرحهای جدید اقتصادی، افزایش قیمتها و طراحی سرویسهای جاسوسی دشمن، ناآرامیها ابعاد گستردهتری یافت. در این مرحله، درگیریها به ۱۰۳ شهرستان کشیده شد و خشونت، هر چند در سطحی محدود آغاز شد.
تجمعات عمدتاً در قالب گروههای ۵۰ تا ۲۰۰ نفره و در حدود ۶۰۰ نقطه مختلف برگزار میشد. شعارها تندتر شد و نخستین نشانههای خشونت جدی و سازماندهیشده پدیدار گشت.
حملات به برخی پایگاههای نظامی و آغاز «عملیات کشتهسازی» توسط هستههای ترور از ویژگیهای این دوره ذکر شدهاست. برآورد جمعیت حاضر در این مرحله در کل کشور حدود ۷۰ هزار نفر بود. متأسفانه، اغتشاشات در این بازه زمانی با ۳۶ کشته و شهید همراه شد.
مرحله سوم: نقطه اوج خشونت (۱۸ و ۱۹ دیماه)
وضعیت در این مرحله به طور کامل تغییر کرد و خشونت به سطح بیسابقهای رسید. شامگاه پنجشنبه ۱۸ دی، شاهد درگیریهای بسیار شدید و سازماندهی شدهبودیم. در این شب، پلیس و نیروهای حافظ امنیت هنوز مسلح نبودند. بیشترین تعداد کشتهها و عملیاتهای تروریستی در همین شب رخ داد که قربانیان آن شامل مردم عادی، نیروهای انتظامی، بسیج و حافظان امنیت بودند.
نحوه کشتهسازیها در گزارشهای میدانی به عنوان «دلخراش و قسیالقلبانه» توصیف شدهاست. در ساعت ۱۱ شب ۱۸ دی، با هدف قطع بستر سازماندهی اغتشاش، دستور محدودیت اینترنت صادر شد.
آمار تلفات این مرحله «چند هزار نفر» کشته و زخمی برآورد شده که بیشترین آن در شامگاه ۱۸ دی متمرکز بود و در روز بعد نیز ادامه داشت، اما میزان آن کاهش یافت. از عصر ۱۹ دی، پلیس مجهز به سلاح شد، اما تنها در موارد حمله به اماکن حساس مجوز استفاده از سلاح داشت. برآورد میشود در این دو شب، حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار نفر در تجمعات کل کشور حضور داشتهاند. همچنین، گزارشهای متعددی از آتشزدن اموال عمومی و خصوصی، بانکها، مساجد، کلیسا، امامزادهها و خودروهای عمومی و شخصی ثبت شدهاست.