در ایران، راهپیماییهای بزرگی مانند دهه فجر، روز قدس و حضور گسترده در مراسم اربعین، نمونههایی بارز از تجمعات هستند که کارکردهای سیاسی، مذهبی و اجتماعی خاصی دارند.
به گزارش سرویس اجتماعی تابناک، این رویدادها از نظر مقیاس، انگیزه مشارکتکنندگان و نقش حکومت، شباهتها و تفاوتهای قابلتوجهی با گردهماییهای مشابه در دیگر کشورها مانند عراق، کوبا، روسیه و حتی تظاهرات اعتراضی در غرب دارند. این گزارش به بررسی این پدیده میپردازد.
در ایران، راهپیماییهای بزرگ عمدتاً حول محور مناسبتهای انقلابی، مذهبی و سیاسی و با زمینه حمایتی شکل میگیرند. راهپیمایی دهه فجر، که هر ساله به مناسبت پیروزی انقلاب اسلامی برگزار میشود، یکی از مهمترین این رویدادهاست. این مراسم، با حضور میلیونها نفر در سراسر کشور، نه تنها به عنوان یادبودی از انقلاب ۱۳۵۷ عمل میکند، بلکه نمایشی از مشروعیت و قدرت نظام جمهوری اسلامی قلمداد می شود. حضور اقشار مختلف جامعه، از دانشآموزان تا خانوادهها و انقلاب، نشاندهنده ترکیبی از مشارکت مردمی و سازماندهی حکومتی است. دولت با بسیج رسانهها، تأمین امنیت و ایجاد زیرساختهای لازم، این رویدادها را تقویت میکند، اما حضور مردم نیز حاکی از باورهای ایدئولوژیک و احساس تعلق جمعی در میان بسیاری از شرکتکنندگان است.
روز قدس نیز نمونه دیگری است که در آن حمایت از فلسطین به عنوان یک آرمان فراملی موامل پیچیده بین دولت و جامعه هستند. از یک سو، حکومت از این رویدادها برای نمایش مشروعیت و وحدت ملی استفاده میکند و از سوی دیگر، حضور داوطلبانه میلیونها نفر نشاندهنده وجود باورهای عمیق مذهبی و ایدئولوژیک در میان بخشی از مردم است.
در مقایسه با دیگر کشورها، این راهپیماییها از نظر مقیاس و انسجام، کمنظیر هستند، اما ماهیت آنها با تجمعات اعتراضی در غرب یا حتی گردهماییهای دولتی در کوبا و روسیه تفاوت اساسی دارد.
در نهایت، این پدیده نشان میدهد که کارکرد تجمعات مردمی همواره تحت تأثیر رابطه بین دولت و ملت قرار دارد. در ایران، این راهپیماییها هم ابزاری برای مشروعیتسازی حکومت هستند و هم فرصتی برای بیان عقاید مردمی، در حالی که در غرب، تظاهرات عمدتاً به عنوان مکانیسمی برای اعتراض و تغییر مورد استفاده قرار میگیرند.
در این میان اربعین نیز به عنوان یک استثنای چشمگیر، نشاندهنده قدرت همبستگی مذهبی فراتر از مرزهای سیاسی است و نمونه ای استثنایی است.