اقتصاد۲۴- رودخانهی هیرمند که از افغانستان سرچشمه میگیرد و به دریاچهی هامون میریزد؛ مهمترین منبع حیاتی محیط زیست استان سیستان و بلوچستان و تامین آب شرب این استان است. در طی ۱۵۰ سال گذشته، سدسازیهای افغانستان و احداث کانالهای انحرافی که مانع روند آب هیرمند به سمت ایران میشود باعث اختلافات سیاسی بین ایران و افغانستان بوده است. با روی کار آمدن طالبان امید این میرفت که مسالهی حق آبهی هیرمند حل و فصل شود، اما گره از آنچیزی که بود کورتر هم شده است. نزدیک به سه ماه از اخطار رئیس جمهور ایران به حکام افغانستان درباره حقابه ایران از رود هیرمند گذشته، ولی هنوز خبری از انجام وعدههای طالبان در این زمینه نشده است. کوتاهی در این زمینه به جایی رسیده که چندی پیش دو تن از نمایندگان استان سیستان و بلوچستان ضمن استمداد برای حل مشکل بیآبی و احقاق حق مردم این استان از رود هیرمند، از دولت خواستند سفارت طالبان در تهران را تعطیل کند. با این حال طالبان علیرغم مساعدتهای ایران هنوز حاضر نشده سهم آب ایران از هیرمند را به طرف سیستان و بلوچستان سرازیر کند. آیا واقعا ایران باید از حق خود بگذرد؟ اگر نه چه راهکاری برای گرفتن حق آبه از طالبان متصور است؟ در این مورد با محسن روحی صفت، دیپلمات پیشین ایران در افغانستان گفتگو کردیم که در ادامه آن را میخوانید:
**ما صد و پنجاه سال است که بر سر حقآبهی هیرمند با افغانستان مشکل داریم. به تازگی چه اتفاقی افتاده که این بحث دوباره داغ شده است؟
اگر در سالهای گذشته آب هیرمند وارد ایران شده؛ فقط و فقط بخاطر سیلابها بوده است. یعنی آبی که افغانستان نتوانسته آن را کنترل بکند و آب به طرف مرز ایران روانه گشته است. در این دو سال، اما با احداث سدها و کانالهای انحرافی که آب را در موقع سر ریز به هامون گودزره میبرد حتی آن آبهای سرریز از سیلاب هم به سمت استان سیستان بلوچستان نمیرود. عکسهای هوایی نشان میدهند که در مسیر منشأ آب تا مرز ایران زمینهایی که پیشتر خشک بودند؛ به مزارعی سرسبز تبدیل شده اند. حتی مواد مخدر هم در این مزارع کشت میشود. این نشان میدهد که تمام آب هیرمند را دارند در این مزارع استفاده میکنند. در حال حاضر یک کانال انحرافی تازهای در بند بخشآباد احداث کرده اند که دیگر هیچ آبی به سمت ایران نیاید.
**به نظر شما پذیرفتن سفارت طالبان پیش از اینکه حقآبهی خود را بگیریم اشتباه بود؟
بله قطعا اشتباه بود. نه فقط در مسالهی حق آبه بلکه در مسائل فرهنگی و تمدنی و حتی بشر دوستانه اینکار غلط بود. وجود هشت میلیون مهاجر افغان در ایران و بیرون کردن مهاجرین افغان بسیار زیادی توسط پاکستان و ترکیه نشان دهندهی چیست؟ اینکه مردم افغانستان از طالبان ناراضی هستند و آن را نمیخواهند. چرا ما باید سفارت یک گروه اقلیت در افغانستان را که هیچ حقوقی برای مردمش قائل نیست و آنها را رعیت خود میداند بدون هیچ مذاکره و پیش شرطی در ایران بپذیریم. اصلا برای منفعت خودمان نباید به این سادگی سفارت طالبان را میپذیرفتیم. همین چند روز پیش یکی از مسوولین عالی رتبهی طالبان گفته بود که چرا باید زبان فارسی یاد بگیریم اصلا فارسی به چه دردی میخورد؟ وقتی هم که قدرت گرفتند زبان پشتو را زبان رسمی افغانستان کردند. مگر میراث تمدنی فرهنگ فارسی و زبان فارسی کم چیزی است که همینطور مفت و رایگان بگذاریم یک اقلیت آن را نابود کند. بسیاری از بزرگترین شخصیتهای فرهنگی تمدن فارسی از رودکی تا مولوی در همین منطقه یعنی افغانستان امروزی زاده شدند. آنوقت ما میراث ارزشمند زبان و تمدن فارسی را همینطور راحت تسلیم طالبان میکنیم.
بیشتر بخوانید: جان دریاچه ارومیه در خطر است