اقتصاد۲۴- پس از هفتهها کشوقوس خبری درباره مذاکرات تهران–واشنگتن بر سر تبادل زندانیان دوتابعیتی با میانجیگری کشورهایی مانند عمان و قطر، سرانجام بعدازظهر پنجشنبه اخباری درباره حصول توافق بین جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا منتشر شد؛ خبری که هر دو طرف (تهران و واشنگتن) آن را تأیید کردند. با توجه به گسیل نیروهای نظامی ارتش آمریکا به منطقه و همچنین حضور پررنگ ناوها، جنگندهها و زیردریاییهای ایالات متحده از دریای عمان، تنگه هرمز و خلیج فارس تا سوریه، برخی درباره این تحرکات نظامی به دیده شک مینگریستند؛ ازاینرو به نظر میرسد توافق پنجشنبه میتواند یک سناریو برای عبور از تنش احتمالی تلقی شود. با این حال باید در نظر گرفت که این توافق میتواند سایه یک درگیری را از منطقه دور کند.
دراینباره و بر اساس گزارش واشنگتنپست، بایدن در حال آغاز یک «تشدید تنش درخور توجه» در خلیج فارس است که میتواند به جنگ ایالات متحده و ایران منجر شود. بنا بر گزارشها، رئیسجمهور آمریکا آماده میشود تا به ملوانان و تفنگداران این کشور اجازه دهد در کشتیهای تجاری که تمایل داشته باشند، مستقر شوند. این اقدام با هدف جلوگیری از توقیف نفتکشها انجام میشود. استقرار تفنگداران نیروی دریایی آمریکا بر روی نفتکشها ممکن است به این منظور طراحی شده باشد که به محمد بنسلمان نشان دهد بایدن در دفاع از عربستان سعودی جدی است و دوران بسیار کوتاه خروج ایالات متحده از خاورمیانه، به پایان رسیده است. البته باید این گزاره احتمالی، حتی با امکان وقوع بسیار کم را هم در نظر گرفت که توافق اخیر تهران-واشنگتن بر سر تبادل زندانیان دوتابعیتی میتواند گام نخست اجرائی و بخشی از توافق بزرگتر بین دو طرف باشد.
با این حال ماجرا از آنجا آغاز شد که روزنامه نیویورکتایمز ادعا کرد که آمریکا و ایران به توافقی دست یافتهاند که بر اساس آن، پنج آمریکایی بازداشتی در ایران در ازای آزادی چندین ایرانی و همچنین آزادسازی حدود شش میلیارد دلار از درآمدهای حاصل از فروش نفت ایران آزاد خواهند شد. بعد از آن بود که شبکه خبری سیانان آمریکا هم در خبری با همین مضمون مدعی شد سیامک نمازی، عماد شرقی، مراد طاهباز و چهارمین آمریکایی که نامش مشخص نیست، از زندان اوین تهران منتقل شدهاند و پیشبینی میشود که در هتلی تحت مراقبت مقامات ایرانی نگهداری شوند.
کریستین امانپور، مجری مشهور شبکه سیانان آمریکا، به نقل از جرد گنسر، مشاور حقوقی سیامک نمازی، عنوان کرد که «انتقال اتباع آمریکایی از زندان اوین از سوی ایران به حبس خانگی تحول مهمی است. اگرچه من امیدوارم که این اولین قدم برای آزادی نهایی آنها باشد، این در بهترین حالت آغاز پایان است و نه بیشتر». کاخ سفید ساعاتی بعد از ادعای نیویورکتایمز و سیانان مبنی بر توافق بین تهران و واشنگتن بر سر تبادل زندانیان، در بیانیهای اذعان کرد که «ما تضمینهایی دریافت کردیم مبنی بر اینکه ایران پنج نفر از آمریکاییهای زندانیشده نزد خود را آزاد کرده و در وضعیت اقامت اجباری قرار داده است که ما این گام را دلگرمکننده میدانیم».
در ادامه جان کربی، هماهنگکننده ارتباطات استراتژیک شورای امنیت ملی آمریکا نیز جزئیات جدیدی از آزادی زندانیان آمریکا از زندان اوین ارائه داد و در تشریح بیشتر آن بیان کرد: «ما (آمریکا) از طریق نماینده سوئیس از انتقال زندانیان از زندان اوین به حبس خانگی اطمینان حاصل کردیم». کربی با اشاره به ادامه مذاکرات برای بازگرداندن زندانیان به خانه، این نکته مهم را هم متذکر شد که «هنوز زمانی برای بازگشت این زندانیان تعیین نشده است».
در ادامه موضعگیریهای محافل رسانهای و دیپلماتیک آمریکایی، وزارت امور خارجه ایران نیز در بیانیهای از آغاز فرایند آزادسازی چند میلیارد دلار از داراییهای توقیفشده جمهوری اسلامی ایران در کره جنوبی خبر داد. دستگاه دیپلماسی کشورمان با تأکید بر اینکه «جاسوسان مدنظر آمریکا کماکان در ایران حضور دارند» یادآور شد که علاوه بر آزادسازی منابع مالی که به صورت غیرقانونی توقیف شده بود، حمایت از حقوق ایرانیان در سرتاسر جهان جزء وظایف ذاتی وزارت امور خارجه است. در این چارچوب، آزادی تعدادی از زندانیان بیگناه ایرانی که در سالهای گذشته به طور غیرقانونی و با اتهام واهی دورزدن تحریمهای ظالمانه آمریکا، در این کشور دستگیر و زندانی شدهاند، به طور جدی از سوی دستگاه دیپلماسی پیگیری شده است. در این راستا، آزادی تعدادی از زندانیانی که به طور غیرقانونی از سوی آمریکا بازداشت شدهاند، بهزودی محقق خواهد شد.
علی باقریکنی، معاون سیاسی دستگاه دیپلماسی هم پنجشنبهشب در صفحه توییتر خود با تأیید این توافق نوشت: «فرایند آزادسازی چند میلیارد دلار از داراییهای ایران که چند سال است به طور غیرقانونی از سوی آمریکا توقیف شده، آغاز شد. ایران تضمین لازم برای پایبندی آمریکا به تعهدات خود را دریافت کرده است. آزادی چند ایرانی که به طور غیرقانونی در آمریکا بازداشت شده بودند، در این چارچوب است». نمایندگی ایران نزد سازمان ملل متحد نیز روز پنجشنبه به وقت محلی به خبر خروج زندانیان دوتابعیتی از زندان اوین تهران واکنش نشان داد و آن را تأیید کرد؛ اما نکته مهم آنجا بود که در بیانیه نمایندگی ایران نزد سازمان ملل متحد هم مشابه با ادعای کاخ سفید به تبادل پنج زندانی اشاره شده است. چنانکه این نمایندگی عنوان کرده است «خروج زندانیان دوتابعیتی در چارچوب یک توافق با واسطهگری کشور ثالث صورت گرفته است تا طرفین پنج زندانی مدنظر را به طور متقابل آزاد کنند و مشمول بخشش قرار دهند».
تا پیش از این، مذاکرات بر سر تبادل سه زندانی دوتابعیتی (عماد شرقی، مراد طاهباز و سیامک نمازی) بود که بعد از مدتی، موضوع زندانی چهارم هم به پروسه گفتگوهای پشت پرده ایران و آمریکا اضافه شد؛ اما اکنون توافق حاصلشده برای تبادل پنج زندانی دوتابعیتی است. به گفته منابع آگاه، توافق اخیر شامل یک زندانی زن آمریکایی دیگر که پیش از این در حبس خانگی قرار داشته است، خواهد شد. قبلتر هم برخی منابع رسانهای داخلی از دستگیری یک تبعه آمریکایی دیگر خبر داده بودند.
مقامات دولت بایدن از اظهار نظر یا تأیید جزئیات درباره آنچه ایران دریافت خواهد کرد، خودداری کردند؛ اما افراد آشنا به این توافق گفتهاند زمانی که آمریکاییها اجازه بازگشت به آمریکا را پیدا کنند، دولت بایدن تعدادی از اتباع ایرانی را که به دلیل نقض تحریمهای ایران زندانی شدهاند، آزاد خواهد کرد. همچنین در اجرای این توافق قرار است وجوه (پولهای) توقیفشده ایران در کره جنوبی آزاد و به کشور قطر منتقل شود.
با وجود این، آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا، در بخشی از کنفرانس خبری مشترک با همتای مکزیکی خود، ضمن تأیید خبر این توافق از تماس با پنج آمریکایی که اکنون در حبس خانگی هستند، گفت و در پاسخ به پرسش یکی از خبرنگاران اظهار کرد که تا آنجا که میداند، درحالحاضر هیچ آمریکایی دیگری به جز پنج نفری که در کانون مذاکرات دیپلماتیک بودند، در زندانهای ایران نگهداری نمیشود.
قبلتر هم آدرین واتسون، سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا، روز پنجشنبه به وقت محلی اعلام کرد که ما تأیید میکنیم که ایران پنج آمریکایی را که بازداشت شده بودند، از زندان آزاد کرده و آنها را در حبس خانگی قرار داده است. اگرچه این اقدامی دلگرمکننده است، اما این شهروندان آمریکایی ازجمله سیامک نمازی، مراد طاهباز، عماد شرقی و دو آمریکایی که نخواستهاند نامشان فاش شود، در وهله اول هرگز نباید بازداشت میشدند. این مقام دولت جو بایدن افزود که ما به نظارت دقیق بر وضعیت آنها ادامه خواهیم داد. البته تا زمانی که همه آنها به خانه بازنگردند، به تلاشهای خود ادامه خواهیم داد.