اقتصاد۲۴- پس از دو گزارش پیشین درباره تحلیل گفتههای روز یکشنبه هفته گذشته محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی و آنچه رافائل گروسی، مدیرکل آژانس انرژی اتمی، دوشنبه پیش در سوئد درباره پرونده فعالیتهای هستهای ایران عنوان کرد، از دو سناریوی کلی سخن گفته شد؛ نخست وجود توافقی بزرگتر بین تهران – واشنگتن در سایه مذاکرات پشت پرده که از تعیین تکلیف زندانیان دوتابعیتی گرفته تا میزان غنیسازی در تأسیسات هستهای ایران، نفوذ منطقهای، توان دفاعی و حتی روابط با مسکو را شامل میشود. در مقابل شواهدی هم دال بر نبود چنین توافقی دیده میشود.
باوجوداین ایسنا به نقل از شبکه بلومبرگ مدعی شد آژانس بینالمللی انرژی اتمی در گزارش فصلی آتی خود احتمالا کاهش سرعت غنیسازی اورانیوم در ایران را اعلام خواهد کرد. به گفته این شبکه خبری، بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی آماده میشوند تا گزارش فصلی پادمانی ایران را تا پیش از برگزاری نشست شورای حکام آژانس در اوایل سپتامبر منتشر کنند.
بلومبرگ در گزارش خود این را مطرح کرد که برخی مقامات هستهای ارزیابی میکنند که دادههای آژانس اتمی نشان میدهد ایران در حال تعدیل غنیسازی اورانیوم در سطوح بالاست. انتظارات مبنی بر تعدیل غنیسازی اورانیوم از سوی ایران پس از آن مطرح شد که برخی رسانهها مدعی شدند که تهران و واشنگتن همزمان با توافق بر سر تبادل زندانیان در ازای آزادسازی پول بلوکهشده ایران در کره جنوبی با هدف کاهش تنشها درباره کاهش غنیسازی در ایران نیز توافق کردهاند.
جان کربی، سخنگوی شورای امنیت ملی کاخ سفید، پیشازاین درباره گزارشهایی مبنی بر کاهش سرعت غنیسازی ایران، بدون اینکه آن را تأیید یا رد کند، متذکر شده بود که اگر ایران حتی اقداماتی برای کاهش سرعت غنیسازی خود اتخاذ کرده باشد، من در جایگاهی نیستم که آن را تأیید کنم. اگر تهران چنین کاری را انجام بدهد، این خبر خوبی است.
به ادعای بلومبرگ، مقامات آمریکایی به طور خصوصی اذعان کردهاند که از قبل شروع به کاهش اجرای تحریمها علیه فروش نفت ایران کردهاند و به تهران اجازه میدهند تا تولید خود را به بالاترین سطح از زمان شروع محدودیتها در پنج سال پیش بازگرداند. ایران که چهارمین ذخایر نفتی جهان را در اختیار دارد، بیشترین نفت خام را در یک دهه گذشته به چین ارسال کرده است. الی گرانمایهن، عضو شورای روابط خارجی اروپا، دراینباره گفت که کشورهای غربی به جای احیای تلاشها برای امضای یک توافق بزرگ با ایران برای حلوفصل مسائل هستهای یا پیچیده امنیت منطقهای، رویکردی جزئی را با هدف کاهش تنشها اتخاذ کردهاند. عضو شورای روابط خارجی اروپا بر این نکته هم تأکید کرد که ما باید انتظار داشته باشیم که در سال آینده، قبل از انتخابات ریاستجمهوری ایالات متحده، چندین دوره «کاهش تنش» وجود داشته باشد – شاید هر چند ماه یک بار.
پیرو آنچه بلومبرگ مدعی شد، جروزالم پست در گزارشی با توجه به «سکوت» اخیر نتانیاهو درباره موضوع هستهای ایران و توافق اخیر این کشور با غرب در این زمینه، به بررسی دلایل آن پرداخت. آنطور که انتخاب به نقل از جروزالم پست درباره سکوت نخستوزیر اسرائیل در مدت اخیر درباره ایران، عنوان کرد «همه شواهد نشان میدهد که دولت جو بایدن نزدیک به انجامدادن توافقی موقت یا دستکم تفاهمی نانوشته با ایران است که موجب محدودسازی غنیسازی اورانیوم از سوی ایران در ازای دریافت میلیاردها دلار پول خواهد شد».
اشاره این روزنامه عبریزبان به توافق موقت یا تفاهمی نانوشته در پی این مطرح میشود که در مدت اخیر و بهویژه پس از مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا برای تبادل زندانیان که آزادسازی پولهای بلوکهشده ایران در کره جنوبی نیز بهعنوان بخشی از آن آزاد شد، گمانهزنیهایی در رسانهها مبنی بر این مطرح شد که این مذاکرات، به نوعی مقدمه مذاکرات گستردهتر ایران و آمریکا بر سر موضوع برنامه هستهای ایران و تحریمهای آن به حساب میآید.
جروزالم پست در ادامه نوشت «براساس توافق جدید تهران – واشنگتن، زندانیان آمریکایی در ایران آزاد شدهاند و ظاهرا ایران نیز غنیسازیاش را کندتر کرده و حتی برخی ذخایرش را رقیق کرده است. باوجوداین نتانیاهو هنوز ساکت است. درست است که دفتر او چند هفته پیش و پس از آزادی زندانیان بیانیهای منتشر کرد؛ اما این فقط بیانیهای مکتوب بود و هیچ شباهتی به شیوهای نداشت که نخستوزیر صحبت میکرد»؛ بنابراین جروزالم پست، سکوت فعلی بیبی را عجیب توصیف میکند؛ چون به ادعای این روزنامه چاپ اسرائیل، استدلال برخی نیز این است که نتانیاهو باید امروز با صراحت بیشتری نسبت به هشت سال پیش دراینباره حرف بزند؛ زیرا سابق بر این، سطح غنیسازی ایران تا ۲۰ درصد بود و امروز ۶۰ درصد است. از طرف دیگر پس از اجرائیشدن توافق ۲۰۱۵، برای ایران تنها ۳۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده باقی مانده بود؛ اما امروز، گفته میشود که این میزان به ۴۰۰ کیلوگرم رسیده است. اگر در سال ۲۰۱۵ تصور میشد که چند ماه طول میکشد که ایران اورانیوم با خلوص بالا برای یک بمب اتمی تولید کند، امروز عقیده دارند که مدتزمان چند هفتهای مطرح است.
در ادامه این روزنامه به سه پاسخ برای تحلیل چرایی سکوت نخستوزیر اسرائیل میپردازد؛ مورد نخست آن است که نتانیاهو ممکن است حالا دیگر به اندازه گذشته با توافقی موقت یا تفاهمی جدید میان ایران و آمریکا مخالف نباشد؛ چون شکی نیست که او نمیخواهد ایران به یک سلاح اتمی دست پیدا کند و اگر متوجه شود که آنها در حال ساختن یک بمب هستند، احتمالا فورا دست به اقدامی خواهد زد؛ اما او میداند که گزینههای تلآویو در این زمینه چندان خوب نیستند. واداشتن ایران به متوقفکردن غنیسازی، حتی از طریق توافقی ضعیف و محدود، بدترین گزینه روی میز نیست.
دلیل دوم از نگاه جروزالم پست، وضعیت سیاسی نتانیاهو است؛ چون به نظر این روزنامه عبریزبان بر کسی پوشیده نیست که جایگاه او در واشنگتن مانند گذشته نیست، تا جایی که نتانیاهو تا همین چند روز پیش هنوز منتظر بود که ببیند آیا با بایدن در حاشیه نشست بعدی مجمع عمومی سازمان ملل در ماه جاری نیویورک دیدار خواهد خواهد کرد یا نه؟ بنابراین توان نتانیاهو برای اثرگذاشتن بر آنچه آمریکاییها انجام میدهند، امروز نسبت به سال ۲۰۱۵ محدودتر است و در نتیجه، او باید نبردهایش را بسیار با دقت انتخاب کند.
این روزنامه چاپ اسرائیل، دلیل سوم را عربستان سعودی میداند؛ چراکه نتانیاهو میخواهد بایدن توافقی میان تلآویو و ریاض انجام دهد و اگر در این موقعیت به خاطر ایران با رئیسجمهور درگیر شود، ممکن است باعث رویگردانی بایدن از کمک به انجامدادن توافقی برای پیشبرد روابط تلآویو با خاورمیانه شود. جروزالم پست با اشاره به اینکه در صورت غنیسازی در داخل عربستان سعودی، کشورهای دیگری ازجمله امارات متحده عربی، مصر و ترکیه نیز خواستار آن میشوند، افزود، درحالیکه در داخل اسرائیل در زمینه تمایل به عادیسازی روابط با عربستان سعودی اتفاق نظر وجود دارد، ائتلاف حاکم باید برای آمریکاییها روشن کند که غنیسازی در داخل خط قرمز است.