اقتصاد۲۴- روابط ایران و آذربایجان در روزهای گذشته پس از حمله باکو به قلمرو مستقل ارمنستان در سپتامبر ۲۰۲۲ تشدید شده است. به گزارش خبرآنلاین، اگر چه در طول جنگ قره باغ در سال۲۰۲۰، برخی فعالان سیاسی ایرانی، از بازگشت سرزمینهای تحت کنترل باکو حمایت کردند، اما ایران همیشه در سیاستهای رسمی خود تاکید کرده که سرزمینهای مستقل ارمنستان، خط قرمزی است که آذربایجان نباید از ان عبور کند. چه آنکه پیشتر، اظهارات مسئولان عالی رتبه باکو برای تصرف کریدور زنگزور، که از مرزهای ارمنستان و ایران عبور میکند، نگرانیها از احتمال آغاز منازعهای نظامی را افزایش داد.
علاوه بر این، در اوت ۲۰۲۲، چندین رسانه مرتبط با دولت آذربایجان مقالات و تحلیلهایی را منتشر کردند که ادعا میکرد “پیوستن” به مناطق شمالی ایران، حق قانونی باکو است. در این راستا، سایت Caliber.az به صورت فعالانه، نفرت پراکنی علیه ایران را با تاکید بر اینکه «زمان آن رسیده است: اذربایجان جنوبی باید از ایران جدا شود»، آغاز کرد که این موضوع، تهدیدی آشکار برای امنیت داخلی ایران محسوب میشود.
این در حالی بود که پس از آخرین حمله آذربایجان به ارمنستان، ایران، مانورهای نظامی گستردهای را در امتداد مرزهای اذربایجان پیگیری کرد. این تمرینات بخشی از دکترین بازدارندگی نظامی ایران بود و آمادگی تهران برای واکنش به یک تهدید خارجی را نشان میداد. چه آنکه علی رغم حمایتهای تهران از ارمنستان در برابر آذربایجان، ارمنستان در اقدامی غافلگیر کننده، توافقنامهای را برای برگزاری مانور نظامی مشترک با امریکا به امضا رساند. مانوری که قرار است در مرزهای ایران برگزار شود و پیشاپیش انتقاد روسیه درباره گسترش حوزه اقدام و عمل ناتو در مرزهای خود را به دنبال داشته است.
اما به نظر میرسد عدم حمایت عملیاتی ایران و روسیه از ارمنستان در برابر تهدیدات باکو، انگیزه کافی برای نزدیک شدن ارمنستان به آمریکا را فراهم آورده است. کنشگری که معادله ارمنستان و آذربایجان را برای ایران، پیچیدهتر میکند.
یکی دیگر از مهمترین نگرانیهای رو به افزایش در میان سیاستمداران ایرانی، سرکوب شیعیان مقیم جمهوری آذربایجان است. در آوریل سال ۲۰۲۳، مقامات جمهوری آذربایجان از دستگیری چهار نفر به اتهام داشتن روابط نزدیک با ایران در ارتباط با ترور ناموفق فاضل مصطفی، نماینده شیعه ستیز پارلمان این کشور، خبر دادند. تروری که نافرجام بود و تمام عوامل آن دستگیر شدند. در ادامه رسانههای آذری، تصاویری از دستگیر شدگان را منتشر کردند که ادعا میشد در ترور نماینده پارلمان آذربایجان، مشارکت داشته اند.
ایران علاوه بر نارضایتی نسبت به افزایش سرکوب مسلمانان شیعه، اذربایجان را به حمایت از فعالیتهای اطلاعاتی اسرائیل در امتداد مرزهای شمال شرقی، متهم میکند. بعد از افتتاح سفارت اسرائیل در جمهوری آذربایجان، الی کوهن، وزیر امور خارجه اسرائیل، از افزایش همکاریهای ضد ایرانی بین تل اویو و باکو سخن گفته بود. موضوعی که در ادامه، واکنش فعالان سیاسی در ایران را درباره استفاده اسرائیل از جمهوری آذربایجان به عنوان محلی برای جاسوسی، به دنبال داشت.