اقتصاد۲۴- در هنگامه جنگهای غزه و اوکراین، حملات به کشتیهای تجاری در دریای سرخ، کشتارهای تلافی جویانه میان آمریکاییها و گروههای مسلح تحت حمایت ایران در عراق و سوریه و درگیریها در امتداد مرز اسرائیل و لبنان، مسئلهای که زمانی جامعه جهانی را نگران میکرد، به پسزمینه رفته است. با اینحال برنامه هستهای ایران، بدون کنترل و بازرسی چندانی به پیش میرود و یک نقطه بالقوه انفجاری را در جهانی فراهم میآورد که هم اکنون نیز آکنده از بحران است.
بر اساس آخرین گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA)، نهاد ناظر هستهای جهان، ایران تا پایان فوریه ۲۰۲۴، بیش از ۵ هزا کیلوگرم اورانیوم غنیشده انباشته که حدود ۱۲۰ کیلوگرم آن با خلوص ۶۰ درصد است، یعنی خطرناکترین سطح نزدیک به درجه جنگ افزاری. این مقدار، اگر بیشتر غنیسازی شود، برای ساخت چندین بمب هستهای کافی است. تحت توافق هستهای ۲۰۱۵، برنامه جامع اقدام مشترک یا برجام، ایران تنها اجازه داشت ۲۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده زیر ۵ درصد را تا سال ۲۰۳۱ داشته باشد و کل برنامهاش هم تحت نظارت بیسابقهای از سوی آژانس هستهای قرار گرفت. این توافق پس از اینکه دولت ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد، فروپاشید، در حالی که ایران کاملاً به آن پایبند بود. پس از خروج آمریکا، ایران یک سال منتظر ماند و سپس عبور از محدودیتهای برجام را آغاز کرد و این مسیر ادامه یافت در حالی که تلاشهای دولت بایدن، اتحادیه اروپا و دیگران برای احیای توافق ناکام ماند.
در سپتامبر ۲۰۲۳، ایالات متحده آمریکا و ایران موفق شدند تا به یک توافق غیررسمی درباره شماری از اختلافات خود برسند که به کاهش انباشت اورانیوم ۶۰ درصدی ایران و همچنین آزادی پنج شهروند دوتابعیتی آمریکایی – ایرانی منجر شد و در عوض، آمریکا هم تلاش خود برای توقف صادرات نفت ایران را کمرنگ کرد و به کره جنوبی اجازه داد تا ۶ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی ایران را که به دلیل تحریمهای آمریکا در بانکهای کرهجنوبی بلوکه شده بود، آزاد کند. این پول به بانکهای قطر منتقل شد، اما در پی حمله هفتم اکتبر حماس به اسرائیل و تشدید تنشها میان آمریکا و گروههای شبه نظامی حامی ایران، دوباره بلوکه شد.
جنگ غزه، جلسه بعدی را که قرار بود اوایل اکتبر میان مقامات ایرانی و برت مکگورک، هماهنگکننده کاخ سفید برای خاورمیانه و شمال آفریقا برگزار شود، ملغی کرد. البته در ژانویه گذشته، برت مکگورک در گفتگوهای غیرمستقیم با ایران در عمان شرکت کرد اما، بنابر گزارشها، موضوع اصلی این گفتوگوها، تشویق ایران به اعمال فشار بر حوثیهای یمن بود تا حملات خود به کشتیهای تجاری در دریای سرخ را متوقف کنند. یک نشست دیگر در فوریه به دلیل تمرکز دولت بایدن بر حصول آتشبس بین اسرائیل و حماس به تعویق افتاد. کارشناسان عدم اشاعه در تلاشند تا تحت تاثیر این جنگ قرار نگیرند، ایدههای تازهای را ارائه دهند که از آنچه انتخاب میان دو گزینه “بمباران ایران یا ایران دارای بمب” خوانده میشود، جلوگیری کنند.
مقامات ایرانی تاکید دارند که آنها به دنبال سلاح هستهای نیستند و تنها چیزی که میتواند آنها را به توسعه بمب هستهای تحریک کند، حمله آمریکا یا اسرائیل به قلمروی ایران است. این گزینه، احتمال کمتری دارد، اما رئیسجمهور جو بایدن مکرر اعلام کرده که اجازه نمیدهد ایران به سلاح هستهای دست یابد و اقدام نظامی را هم منتفی نکرده است.
بیشتر بخوانید: آیا اسرائیل بعد از ۷ اکتبر در غزه موفقیتی داشته است؟