اقتصاد۲۴- ترکیه جدیداً به دلیل «وخامت فاجعه انسانی» در غزه، تجارت با اسرائیل را به حالت تعلیق درآورد.
به نوشته جورجیو کافیرو، تحلیلگر مسائل منطقهای، در وبگاه ریسپانسبل استیتکرفت، آنکارا میگوید در صورتی که اسرائیل به «جریان بیوقفه و کافی کمکهای بشردوستانه» به این منطقه اجازه دهد، تجارت را دوباره از سر خواهد گرفت. همانطور که قابلپیشبینی بود، ییسرائیل کاتز، دیپلمات ارشد اسرائیل رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه را به رفتار «دیکتاتورانه» و «بیتوجهی به منافع مردم و تجار ترکیه و نادیدهگرفتن توافقنامههای تجارت بینالمللی» متهم کرد. از طرف دیگر، حماس نیز به طور غیرمنتظرهای به تمجید از ترکیه پرداخت.
تنشها بین ترکیه و اسرائیل طی چند دهه اخیر در مقاطع مختلفی مانند اجلاس ۲۰۰۹ داووس و حمله به کشتی امدادرسانی به غزه در سال ۲۰۱۰ به اوج خود رسیده بود. با این حال، تاکنون روابط اقتصادی ترکیه و اسرائیل همواره از این طوفانها جان سالم به در میبرد؛ لذا توقف تجارت ترکیه با اسرائیل در این ماه اقدامی مهم تلقی میشود. متیو برایزا، معاون سابق وزیر خارجه آمریکا در امور اروپا و اوراسیا گفت: «از اواسط اکتبر سال گذشته، زمانی که اردوغان انتقادات شدید خود از حمله اسرائیل به غیرنظامیان غزه را تشدید کرد، تجارت تنها عنصر مثبت در روابط دوجانبه بود. حالا که ترکیه تجارت با اسرائیل را قطع کرده، آن عنصر مثبت نیز از بین رفته است».
باتو کوشکون، تحلیلگر سیاسی در امور ترکیه در مؤسسه صدیق گفت: «به نظر میرسد اردوغان در حال تغییر رویه سنتی برخورد با اسرائیل است. در بحرانهای گذشته، روابط تجاری همیشه از روابط سیاسی پرتنش جدا بوده است. حالا به نظر میرسد دولت ترکیه نگران تشدید تنش در تمام جبههها نیست».
به گفته مراد اصلان، عضو هیئتعلمی دانشگاه حسن کالیونجو و پژوهشگر بنیاد ستا، ترکیه در صورت تمایل به افزایش فشاری فراتر از توقف تجارت، گزینههای دیگری نیز پیش روی دارد. این گزینهها شامل تشویق دیگر کشورها برای پیوستن به تحریمهای ترکیه علیه اسرائیل و همچنین بستن حریم هوایی ترکیه به روی پروازهای اسرائیلی میشود. اصلان گفت: «باید منتظر ماند و دید آیا ترکیه این اقدامات را پیش میگیرد یا نه؛ اما میدانم که گزینههای زیادی وجود دارد».
در تحلیل تحولات اخیر ترکیه و اسرائیل، بررسی وضعیت داخلی ترکیه ضروری است. در مراحل اولیه جنگ غزه، بخشهایی از جامعه ترکیه شروع به فشار بر دولت اردوغان کردند تا اقدامات ملموسی فراتر از لفاظیهای تند علیه تلآویو انجام دهد. چند هفته پیش، ترکیه تجارت با اسرائیل را در ۵۴ حوزه از جمله فولاد، کود و سوخت جت محدود کرد.
در آستانه انتخابات ماه گذشته شهرداریهای ترکیه، خواستههایی برای قطع کامل تجارت با اسرائیل مطرح شد که با استقبال بسیاری از هواداران اردوغان مواجه شد. در نتیجه، بخش قابل توجهی از طرفداران سنتی اردوغان یا از رأیدادن خودداری کرده یا از حزب رفاه نو، یک حزب اسلامگرا که با شعار مخالفت با سیاست دولت در ادامه تجارت با اسرائیل در بحبوحه جنگ غزه مبارزه انتخاباتی انجام میداد، حمایت کردند.
کوشکون خاطرنشان کرد: «اکنون به نظر میرسد که توقف تجارت با اسرائیل واکنشی از سوی اردوغان برای حفظ محبوبیتش است». این بدان معناست که رئیسجمهور ترکیه احتمالاً به تشدید لفاظیها ادامه دهد که به معنای افزایش تنش در روابط با اسرائیل خواهد بود.