اقتصاد ۲۴- رفتارشناسی معاملهگران بورسی در رویارویی با شوکهای نوظهور و ریسکهای سیاسی نشان میدهد در دورههای زمانی مختلف، نخستین واکنش اهالی بازار سهام به «انواع ریسک»، ترس، تشدید عرضه و ورود به فاز احتیاطی بوده است. با مطالعه نحوه واکنش سهامداران در مواجهه با ریسکهای سیاسی درمییابیم که بورس بعد از تمام رخدادهای منفی، «دومینووار» پا پس کشیده است. این رفتار، هم بعد از سیزدهم فروردین ماه، که اسرائیل کنسولگری ایران در دمشق را مورد هدف قرار داد، قابلرویت بود و هم با بالاگرفتن ریسکهای سیستماتیک بعدی و پاسخ موشکی و پهپادی ایران به اقدام اسرائیل در ۲۶ فروردینماه بهوضوح مشاهده شد.
سقوط بالگرد حامل رئیس جمهور سابق و همراهان او در اواخر اردیبهشت، بعد از آن ترور رئیس دفتر سیاسی حماس در تهران (دهم مردادماه) و عبور اسرائیل از خطوط قرمز این بار با ترور سیدحسن نصرالله، دبیرکل حزبالله لبنان، و جمعی از کادر فرماندهی جنبش مقاومت لبنان درجمعهشب ششم مهرماه بازار سهام را بلافاصله وارد لاک دفاعی کرد و متاثر از ریسکهای سیستماتیک و ژئوپلیتیک، شاخصهای سهامی بهسرعت وارد مسیر نزولی شدند. اما روز گذشته تالار سهام شنبهای متفاوت را آغاز کرد، بهطوریکه بعد از «تنشهای نظامی نیمهشب تهران» بورس با ورود پول حقیقی، بعد از ۹ روز با سبزپوشی یکپارچه شاخصهای سهامی، کار خود را در این روز خاتمه داد.
چرخش ناگهانی بورس با وجود سایه ریسکهای سیستماتیک بر آسمان بازارها را میتوان در ۴ پرده به نمایش گذاشت. از افزایش بیش از ۲۳هزار واحدی (معادل ۱.۲۴درصد) شاخص کل بورس و قرار گرفتن نماگر مذکور در سطح یکمیلیون و ۹۹۵هزار واحد میتوان اینطور استنباط کرد که بازار تحولات نیمهشب تهران را به مثابه «تنشزدایی نهایی» و «پایان درگیریهای نظامی» تلقی کرده است. بهویژه اینکه دو بازار دلار و سکه همراه با بازار سهام تحت تاثیر وقایع عالم سیاست قرار گرفتند و از قلهزنیهای روزهای گذشته فاصله گرفتند. به این ترتیب میتوان دریافت که چرا بورس یک گام به احیا نزدیکتر شده است.
افزایش سطح تنشهای منطقهای از ابتدای سال و قرار گرفتن بورس در «خط مقدم اثرپذیری از تنشهای سیاسی» وضعیت نامطلوبی را در این بازار رقم زده و نگذاشته بازار سهام یک روال عادی را در پیش بگیرد. این روند سبب تشدید خروج پول حقیقی و افت P/E بازار به آذر ۹۴ شده است. با توجه به آنچه در جریان دادوستدهای بازارها طی روز گذشته رخ داد، میتوان تحولات اخیر را در چهار پرده خلاصه کرد. سکانس اول با تاکید بر پایان ریزشهای بورس، متذکر میشود که «اخبار آتشبس»، بورس را به سمت بازپسگیری سطوح ازدسترفته و عقبنشینی سایر بازارها نزدیکتر میکند.
در پرده دوم به وضعیت بازار ارز توجه بیشتری شده است. کاهش ارتفاع قیمت دلار آزاد در حالی میتواند برای بورسبازان مثبت تلقی شود که تالار سهام با محرک رشد دلار نیما (که تنها یک کانال تا سطح ۵۰هزار تومان فاصله دارد) و کاهش فاصله این نرخ با دلار آزاد، در آستانه بازگشت رونق قرار میگیرد. بورس با تکیه بر این مهم میتواند بهسرعت از کانال ۱.۹میلیون واحدی عبور کند. اما از سوی دیگر نزدیکی به انتخابات ریاستجمهوری آمریکا در ۵ نوامبر (۱۵ آبان) پتانسیل این را دارد که مجددا بازارها را وارد تلاطمات جدید کند. بر این اساس بورس تهران میتواند تحرکات منفی را به نمایش بگذارد و مسیری را در پیش بگیرد که باز هم کف کانال ۱.۹میلیون واحد را لمس کند.
اما در پرده آخر با فرض «تشدید تنشها» و «احتمال پاسخگویی ایران به حملات اخیر اسرائیل» مجددا سناریوی «ریزش بورس» و «بازگشت دلار و سکه به مدار صعودی» تقویت میشود.