اقتصاد۲۴ – تاریخنگاران مدتها بر این باور بودند که کانال خشایارشا یک افسانه است، اما با این حال هرگز از جستجوی آن دست نکشیدند. برای هزاران سال، تنها مدرک این دستاورد مهندسی صرفا در یک منبع نوشتاری یافت میشد و این باعث شده بود بسیاری از پژوهشگران به وجود کانالی که برای عبور ناوگان بزرگ پارسیها در سال ۴۸۰ پیش از میلاد ساخته شده بود تردید کنند.
اما یافتههای باستانشناسی اخیر در شبهجزیره کوه آتوس در یونان امروزی نشان میدهد که این شاهکار مهندسی واقعاً وجود داشته است؛ کانالی که ساخت آن یادآور ثروت، قدرت و خلاقیت ایرانیان باستان است.
کانال زمانی بین شهرهای امروزی نئاردا و تریپیتی در باریکترین بخش شبهجزیره جریان داشته است. پژوهشهای انجام شده بین سالهای ۱۹۹۱ و ۲۰۰۱ نشان داد که در پهنترین نقطه آن، کانال بیش از ۳۰ متر عرض داشته است.
ماجرای این کانال در دوران جنگهای یونانی-ایرانی در قرن پنجم پیش از میلاد رخ میدهد. ریشههای این جنگها را میتوان در اوایل قرن پنجم پیش از میلاد یافت، زمانی که یونانیهای ایونی که در امتداد سواحل غربی ترکیه امروزی زندگی میکردند، علیه حکمرانان ایرانی خود شورش کردند.
در سال ۴۹۴ پیش از میلاد، داریوش کبیر هخامنشی شورش یونانی-ایونی را در نبرد لاده سرکوب کرد و سپس شهر ایونی میلتوس را نابود کرد. او پس از آن که یونانیان را به اطاعت واداشت، به دنبال انتقام از متحدان آنها یعنی آتنیها بود.
اما از این نقطه به بعد، سرنوشت داریوش به طور ناگهانی تغییر کرد: در سال ۴۹۲ پیش از میلاد، هنگامی که بخش بزرگی از ناوگان پارسی از شبهجزیره کوه آتوس گذشت، طوفانی شدید از شمال وزید. کشتیهای جنگی سبک و سریع پارسی در شرایط نامساعد آسیبپذیر بودند. این کشتیها که بر آبهای آرام خوب عمل میکردند، در بادهای قوی به سرعت بیثبات شدند. طوفان حدود ۳۰۰ کشتی پارسی را به صخرههای شبهجزیره کوبید و حدود ۲۰۰۰۰ نفر از ملوانان را کشت.
دو سال بعد، در سال ۴۹۰ پیش از میلاد، داریوش در ساحل ماراتن از آتن شکست خورد و با نیروهایش به ایران بازگشت. داریوش در آخرین سالهای حکومتش با شورشی در مصر مشغول بود و بدون تحقق آرزوی خود برای حکمرانی بر جهان یونانی درگذشت. اما پسر و جانشین او یعنی خشایارشا به دقت شروع به آمادهسازی برای تسخیر یونان کرد.
در بهار ۴۸۰ پیش از میلاد، خشایارشا حملهای بزرگ به یونان را آغاز کرد، که با نمایشهای چشمگیر مهندسی نظامی آغاز شد. اولین وظیفه مهم لجستیکی خشایارشا در این تهاجم جدید، عبور دادن ارتش بزرگ خود از تنگه داردانل بود که آسیا را از اروپا جدا میکند. برای این منظور پلی شناور، ساخته شده از قایقهای به هم بسته شده، بر روی این بخش پرتلاطم آب که تقریباً یک مایل عرض دارد کشیده شد.
با رسیدن به سمت اروپایی تنگه، ارتش خشایارشا از طریق ساحل شمالی دریای اژه، از منطقهای که در تاریخ به نام تراکیه شناخته میشود، به سوی خشکی پیش رفتند. در همین حال، نیروی دریایی ایران، در طول ساحل حرکت کرد تا با مانع شبهجزیره کوه آتوس که درست در جنوب شهر امروزی تسالونیک یونان قرار دارد مواجه شد.