اقتصاد۲۴- بیش از یک هفته از سقوط دمشق و حاکمیت جدید شورشیان بالاخص تحریرالشام بر سوریه میگذرد. فارغ از تمامی تحلیلها در راستای چگونگی سقوط زودهنگام بشار اسد حال سوال اصلی که ذهن ناظران را در شرایط کنونی به خود مشغول کرده، این است که آیا این شورشیان که اکنون در تلاش برای تشکیل یک دولت ملی هستند، میتوانند الگویی که در ادلب، یک منطقه فقیر و کشاورزی با جمعیت نسبتا کم، پیاده کردند را در سراسر سوریه گسترش دهند؟ آنچه تحلیلها در این حوزه را جهتدار میکند، این است که گروهی با پیشینه رادیکال، چون تحریرالشام و همچنین سازمانهای وابسته به آن از سال ۲۰۱۷ به دنبال قدرتیابی بیشتر بودند و توانستند سطحی از ثبات را در ادلب ایجاد کنند. این گروه سعی کردند با عمل گرایی و انضباط حکمرانی خود را در این منطقه حفظ کنند. این درحالی است که این گروه همزمان از طریق یک نهاد غیرنظامی با ۱۱ وزارتخانه حکمرانی میکرد که به آنها اجازه میداد بر بازسازی خود به عنوان یک نیروی سازمان یافتهتر تمرکز کنند، به گونهای که تحریرالشام در ادلب، نیروی امنیتی داخلی قوی را حفظ کرد تا با دیگر گروههای نظامی و منتقدان داخلی مقابله کند. نیویورک تایمز در این راستا گزارشی منتشر کرده و در این باره نوشته تحریرالشام که ریشه هایش به گروههای رادیکالی مانند داعش و القاعده بازمیگردد، از حدود سال ۲۰۱۶ گرایشهای تند خود را تعدیل کرد.
درحالی که این گروه همچنان برخی شیوههای رادیکالی خود را تحمیل میکرد، اما به سختگیریهایی که گروه تروریستی داعش در زمان تسلط بر بخشهایی از سوریه اعمال میکرد، متوسل نشد. با این حال تحریرالشام همچنان به عنوان یک سازمان تروریستی توسط ایالاتمتحده، سازمان ملل، ترکیه و دیگر کشورها شناخته میشود. این گروه روی انواع کالاها و کسب و کارها، ازجمله محصولات کشاورزی، گذرگاههای مرزی، ساخت و سازها، تجارت، فروشگاه داری و صنایع دستی، هزینههایی اعمال کرد. مارک نخل، رییس بخش تحقیقات در شرکت Kharon که به دیگر شرکتها در زمینه رعایت تحریمها علیه گروههای مسلح و دیگر بازیگران متخاصم مشاوره میدهد، گفت: «تحریرالشام نمونهای از سازگاری در اقتصاد جنگ است.»
او مدعی است که شاهد تغییرات استراتژیک تحریرالشام بوده و این تغییرات را به عنوان یک برندسازی استراتژیک توصیف کرده است.
به ادعای نیویورک تایمز این تغییر رویکرد همچنین نشاندهنده توانایی تحریرالشام در انطباق با شرایط جدید و استفاده از منابع داخلی برای حفظ قدرت و کنترل در منطقه است که احتمالا میتواند به آنها کمک کند تا در برابر چالشهای آینده بهتر عمل کنند.
اوروا عجو، دانشجوی دکترای دانشگاه مالمو در سوئد که به مطالعه هیات تحریرالشام پرداخته، به نیویورک تایمز گفت که این گروه همچنین برخی روشهای تروریستی که قبلا استفاده میکرد، مانند بمب گذاریهای انتحاری علیه اهداف نظامی را کنار گذاشته است.
به ادعای گروهی از ناظران این گروه در طول تاریخ خود تحت فشار و کشمکش میان عناصر عملیاتی و سختگیر درون خود قرار داشته است و این تنشها احتمالا با گسترش حکمرانیشان ادامه خواهد یافت. این واقعیت نشاندهنده چالشهای داخلی است که تحریرالشام با آنها مواجه است و چگونگی مدیریت این تنشها میتواند بر آینده و ثبات آن تاثیر بگذارد.
به ادعای تحلیلگران به دلیل تلاشهای دولت مرکزی در دمشق برای ایزوله کردن مناطق تحت کنترل شورشیان در شمال، این مناطق مجبور بودند برای خدمات اساسی مانند آب، برق و … به ترکیه وابسته باشند.
تحریرالشام نیز شرکتهایی به ظاهر خصوصی را راهاندازی کرد، اما مالکان این شرکتها با اعضای تحریرالشام مرتبط بودند. چنین رویکردی به این گروه این امکان را داد که به طور موثری منابع مالی خود را تامین و در عین حال خدمات ضروری را به ساکنان منطقه ارایه دهد. به ادعای دیگر نشریاتی که به وارسی رویکرد و عملکرد این گروه به بهانه تسلط بر سوریه پرداختهاند، اما با این حال، منبع اصلی درآمد آنها احتمالا عوارض گمرکی و سایر هزینههایی بود که در گذرگاه مرزی باب الهواء که دروازه اصلی به شمال غربی سوریه از ترکیه است، جمعآوری میشد. هر چند که رقم دقیقی منتشر نشده، اما سازمانهای انسانی که در ادلب فعالیت میکنند و دیگر نهادها تخمین میزنند که ممکن است این گروه ماهانه بیش از ۱۵ میلیون دلار درآمد داشته باشد.
ازسوی دیگر در برخی موارد تحریرالشام ساکنان محلی را تشویق کردند تا کسب و کارهایی راهاندازی کنند، این رویکرد نیز به آنها کمک میکند تا به نوعی حس مالکیت و مشارکت در جامعه محلی را تقویت و در عین حال کنترل و نفوذ خود را در اقتصاد محلی حفظ کنند. این استراتژی نشاندهنده تلاشهای تحریرالشام برای ایجاد یک پایه اقتصادی پایدار و تقویت روابط با جامعه محلی است.
بیشتر بخوانید: سرنوشت نامعلوم عمق استراتژیک ایران با سقوط بشار و تحولات سوریه؛ آیا عراق هم در خطر است؟