اقتصاد۲۴- میرا قربانی فر – رابطه ایران و روسیه در طول تاریخ همواره پر از فراز و نشیب بوده است. از همان دوران روسیه تزاری تا امروز روسیه پوتین و حتی آن وسطها که روسیه، اتحاد جماهیر شوروی بود، این همسایه شمالی منافع ایران را پیش پای منافع خود و حاکمانش قربانی میکرد و باز هم همچنان یک تعداد واله و شیفته و عاشق داشت که همه این رفتارهای روسیه را توجیه کنند.
انگار عاشقانی بودند تحت خشونت و ابیوز که نمیدیدند معشوق سمی چطور در حال دستکاری ذهنی آنان است و در نتیجه این عشق یکسویه مدام باعث دردسر بود.
کما این که از همان زمان که نام ایران در میان دربار قاجار ممالک محروسه بود با بدعهدی روسها و دخالت هایشان در دربار مواجه بودیم تا بعدتر که در شهریور سال ۱۳۲۰ ارتش شوروی وحشیانه شمال ایران را هدف حمله قرار داد و ایران را اشغال کرد و البته دوران استالین که با همه ادعاهای ضد آمریکایی اش، طلاهای ایران که میتوانست نجات بخش دولت ملی مصدق باشد به او تحویل داده نشد؛ این همسایه شمالی همواره نشان داد که درگیر منافع خود است.
همچنین چه کسی است که نداند در دوران جنگ ۸ ساله نیز تحویل جنگندههای سوخو شوری به عراق چطور ایران را دچار دردسر کرد و اگر نبود کارایی و مهارت هوانیروز ایران میتوانست حتی وضعیت را برای کشور بدتر و سختتر کند.
به گزارش اقتصاد ۲۴، با چنین سابقه تاریخی در روابط دو کشور شاید دیگر چندان جای تعجب نیست که بیشتر افکار عمومی ایرانیان همدلی چندانی با روسیه ندارند و مهم نیست گروهی خاص از تفکری خاص که شاید حتی بتوان آنها را روسوفیل نامید تلاش میکنند روابط با روسیه را گسترده کنند چرا که در نهایت آن چه این همسایه شمالی در مقابل نشان میدهد همان روند تاریخی است.
اما در این شرایط سخنگوی وزارت خارجه ایران در نشست خبری هفته اخیر خود و در پاسخ به سوالی در مورد امضای موافقتنامه جامع همکاری ایران و روسیه در اواخر دی ماه با حضور روسای جمهور دو کشور در مسکو خبر داد و گفت: «این موافقتنامه ابعاد مختلفی دارد و شامل حوزههای اقتصادی، تجاری، انرژی، محیط زیست، مباحث دفاعی، امنیتی و … است.» وی افزود: «این سند تکمیلکننده سند قبلی است که بین ایران و روسیه وجود داشته و درواقع سند قبلی را تکمیل کرده است. این یک سند دوجانبه بین ایران و روسیه برای گسترش روابط در حوزههای مختلف است.»
در همین حال بقایی البته درباره این سند تکمیلکننده تاکید داشت که سند جدید به نوعی بهروزرسانی و تکمیلکننده موافقتنامه بلندمدت همکاری ایران و روسیه است که در اواخر دهه ۱۳۷۰ به امضای دو کشور رسید. این موافقتنامه ابتدا در سال ۱۳۸۱ اجرایی و پس از یک دوره ۱۰ ساله در سال ۱۳۹۱، بهطور خودکار تمدید شد و همچنان مبنای همکاریهای دوجانبه ایران و روسیه است.
موافقتنامه جدید نیز گویا از اوایل تابستان سال جاری به تأیید دو کشور رسیده بود، اما زمان دقیق امضای آن بهدنبال برگزاری جلسات مختلف و بررسیهای لازم از سوی دو رئیسجمهور مشخص شد. این سند با هدف تقویت روابط دوجانبه و توسعه همکاریهای دو کشور در حوزههای مختلف بهویژه در زمینههای اقتصادی و انرژی تدوین شده است.
اما در این بین باید پرسید اساسا ماجرای توافقنامه راهبردی ایران و روسیه چیست و مفاد آن دقیقا کجا نوشته شده است؟
به گزارش اقتصاد ۲۴، تهران و مسکو در سال ۲۰۰۱ میلادی یعنی حدود ۲۴ سال پیش، قرارداد استراتژیک ۲۰ ساله امضا کردند که در سال ۲۰۲۰ به طور خودکار به مدت پنج سال دیگر تمدید شد.
هم چنین در همان سال، دو طرف توافق کردند که یک سند جدید جایگزین توافق قبلی شود.
البته روسیه و ایران تاکنون ابدا در مورد جزییات این توافقنامه، اطلاعاتی ارائه نکردهاند و به گفته طرفهای روسی، اما توافقنامهای که در سال ۲۰۰۱ بین دو طرف به امضا رسید، همکاریهایی در زمینه صنعت و فناوری، پروژههای امنیتی، انرژی، استفاده صلحآمیز از انرژی اتمی و ساخت نیروگاههای اتمی را شامل میشد.
همچنین در آخرین ماه سال ۱۴۰۲ بود که کاظم جلالی، سفیر ایران در روسیه، تاکید کرده بود که پیش نویس این موافقت نامه توسط ایران تهیه شده، اما نیاز به زمان دارد تا گفتوگوهای بین دو کشور انجام بگیرد.
حالا بعد از گذشت سه سال از تمدید توافقنامهای که نه جزییات آن مشخص است و نه هرگز توضیحی داده شده که در دو دهه چه مقدار تعامل شکل گرفته، ظاهرا روسها بالاخره برای تکمیل این قرارداد آمادگی پیدا کردهاند و در روزهای اخیر نیز رسانههای روسی از سفر کاری مشترک ویتالی ساولیف و الکسی اورچوک، معاونان نخستوزیر روسیه، به تهران خبر دادند.