اقتصاد۲۴- در بسیاری از بازارهای مالی جهان، انتشار شاخصهای اقتصادی نظیر تورم بلافاصله با واکنش مشخص از سوی سرمایهگذاران همراه است. اما بررسیهای آماری اخیر از بازار سرمایه ایران نشان میدهد که این الگو بهطور معناداری در بورس تهران مشاهده نمیشود. به بیان دیگر، سرمایهگذاران ایرانی برخلاف روندهای جهانی، واکنشی منسجم و تحلیلمحور به آمارهای کلان اقتصادی، بهویژه نرخ تورم، نشان نمیدهند. بررسی دادههای مربوط به بازه زمانی خرداد ۱۴۰۳ تا خرداد ۱۴۰۴ و ارتباط میان نرخ تورم ماهانه اعلامشده توسط مرکز آمار و بازدهی شاخص کل بورس در روز انتشار گزارش، نشان میدهد ضریب همبستگی این دو متغیر برابر با منفی ۰.۳۳۵ است. به زبان ساده، اگرچه رابطهای منفی میان افزایش تورم و کاهش بازدهی بازار دیده میشود، اما این رابطه از نظر آماری معنادار نیست. همانطور که مشخص است، در موارد متعددی، بازار رفتاری ناهمخوان با انتظارات اقتصادی از خود نشان داده است. برای مثال، در تیر ۱۴۰۳ با وجود افزایش تورم نسبت به ماه قبل، بازار بازدهی مثبتی ثبت کرده است؛ درحالیکه در خرداد ۱۴۰۴، با وجود تورمی پایینتر، شاخص با کاهش قابلتوجهی مواجه شده است.
یکی از فرضیههای مهم و پذیرفتهشده در اقتصاد رفتاری و مالی، اصل «پیشخور شدن اطلاعات» (Information Anticipation) است. بر این اساس، اگر یک شاخص یا رویداد اقتصادی قابل پیشبینی باشد، فعالان بازار معمولا پیش از اعلام رسمی آن، انتظارات خود را در قیمت داراییها منعکس میکنند. به عبارتی، بازار به آینده واکنش نشان میدهد، نه به گذشته. در بازارهای مالی ایران، با وجود نبود ابزارهای پیشبینی ساختاریافته و تحلیلمحور، شواهدی وجود دارد که نشان میدهد معاملهگران (بهویژه در بازارهای غیررسمی نظیر ارز، طلا و کامودیتیها) انتظارات تورمی خود را عمدتا بر پایه تحولات روزانه نرخ ارز، قیمت کالاها و سیگنالهای سیاستی داخلی شکل میدهند. بنابراین، ممکن است در بسیاری از موارد، اطلاعات مربوط به نرخ تورم، پیش از انتشار رسمی، از طریق تغییرات قیمتی در سایر بازارها بازتاب یافته باشد. در چنین شرایطی، انتشار عدد رسمی تورم صرفا نقش تاییدکننده برای انتظارات از پیشتشکیلشده در بازار را ایفا میکند و تغییر محسوسی در رفتار سرمایهگذاران ایجاد نمیشود، چرا که اثر آن پیشتر در قیمتها لحاظ شده است. با این حال، این تحلیل تنها زمانی قابل اتکاست که فرض کنیم سرمایهگذاران ایرانی در تصمیمگیریهای خود از تحلیلهای سیستماتیک و دادهمحور استفاده میکنند؛ فرضی که در فضای فعلی بازار سرمایه ایران همواره با تردید همراه است.