با شروع دهه ۱۳۸۰ و رشد شتابان مصرف برق، اولین گامها برای تجدید ساختار در صنعت برق با هدف اصلاح ساختار ها، حذف انحصار، ایجاد رقابت و به تبع آن افزایش سرمایه گذاری بخش خصوصی شکل گرفت، اما با گذشت بیش از دو دهه، مشکلات این صنعت راهبردی هر روز بیشتر نمایان شد. واقعیت این است که ساختار فعلی صنعت برق به خاطر مشکلاتی از قبیل سازوکار ناکارآمد، قیمت گذاری برق، عدم شفافیت در ساختارهای اقتصادی و عدم ایجاد فضای رقابتی، نتوانسته زمینه سرمایه گذاری بخش خصوصی را فراهم کند و در نتیجه باعث پیشی گرفتن تقاضای برق از تولید آن به خصوص در فصول گرم سال شده است. بر این اساس رفع بسیاری از چالشهای فعلی صنعت برق مستلزم اصلاح ساختار این صنعت است. مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی ضمن ارائه راهکارهایی برای عبور از این وضعیت به مطالعه تجارب کشورهای بریتانیا، روسیه، ژاپن و کره جنوبی که در زمینه تجدید ساختار در صنعت برق موفق بوده اند پرداخته است.
جوان آنلاین: تجدید ساختار، در واقع جداسازی بخش رقابتی (تولید و خرده فروشی) از بخش انحصاری (انتقال و توزیع) است که به دنبال کاهش تصدی گری دولت در صنعت برق با هدف تقویت جایگاه بخش خصوصی و شکوفایی اقتصادی است.
یافتهها نشان میدهد عدم اجرای صحیح جداسازی بخش رقابتی از بخش انحصاری و به عبارتی تجدید ساختار ناقص و همچنین شکل گیری صحیح نهادهای مدیریتی و نظارتی مانند تنظیم گر مستقل در پیدایش مشکلات صنعت برق و نرسیدن به نتایج پیش بینی شده بسیار تاثیرگذار است.
یافتههای کلیدی در مسیر کشورهای موفق
بیشتر بازارهای برق جهان براساس ساختار مبادلات برق به «بازار متمرکز» و «بازار غیر متمرکز» تقسیم بندی میشوند. بازار غیر متمرکز مبتنی بر قراردادهای دوجانبه است. خریداران و فروشندگان میتوانند مستقیماً قرارداد بسته و مشخصات قراردادی خود را به بهره بردار سیستم ارسال کنند. بهره بردار سیستم نیز با توجه به نیاز مشتریان، روند تسویه بازار را انجام و قیمت بازار را تعیین و اعلام میکند که هر تولیدکننده باید چه مقدار برق تولید کند؟ همچنین بازارها براساس سطح رقابت از انحصار کامل تا رقابت کامل قابل دسته بندی هستند.
بریتانیا