اقتصاد۲۴- در سال ۱۸۴۰ نخستین تمبر جهان «پنیبلک»، در انگلستان چاپ شد. نزدیک به سه دهه بعد، ناصرالدینشاه در سفر به اروپا با تمبر آشنا شد؛ رهاورد این سفر انتشار نخستین تمبر ایرانی بهنام «تمبر باقری» در سال ۱۸۶۸ بود. حالا ۱۵۷ سال از آن روز میگذرد و تمبر، این سند کوچک ارتباطات، در ایران حال خوشی ندارد؛ کشوری که زمانی از نخستین اعضای اتحادیه جهانی پست بود، تمبر را به حافظه تاریخی سپرده و در مراسلات پستی به برچسب بیهویت سفیدی تبدیل شدهاست. طبق قوانین اتحادیه جهانی پست (UPU)، هر کشور موظف است سالانه مجموعهای از تمبرهای چاپشده خود را برای بایگانی و تبادل فرهنگی میان ۱۹۲ کشور عضو این اتحادیه ارسال کند. بهاینترتیب، تمبرهای ایران در کشورهایی نظیر اسرائیل و آمریکا که روابط دیپلماتیک رسمی با ایران ندارند نیز دیده میشود. این مهم گواه اهمیت و نقش بیبدیلی است که تمبر در دیپلماسی فرهنگی ایفا میکند. به مناسبت تأسیس اتحادیه پست هرساله ۹ اکتبر (مصادف با ۱۷ مهرماه) را روز جهانی پست و تمبر میدانند. در این گزارش دلایل مهجوریت تدریجی این رهاورد فرنگی ناصرالدینشاه را مرور میکنیم.
«عبدالامیر صرافزادگان»، طراح باسابقه و دبیر پیشین شورایعالی تمبر، از این شورا و نقش مهم آن میگوید: «طراحی تمبر فرایندی رسمی و دقیق زیر نظر شورایعالی تمبر است؛ شورایی که از سال ۱۳۴۲ تصمیمگیری و طراحی تمبر را برعهده دارد و هماکنون با حضور نمایندگان وزارتخانه امور خارجه، ارتباطات و فناوری اطلاعات، فرهنگ و ارشاد اسلامی، امور اقتصاد و دارایی و سازمان تبلیغات اسلامی است. این شورا طی جلسات ادواری و متناسب با وقایع جامعه، طرحهای پیشنهادی تمبر را بررسی میکند و نمونه نهایی را پس از تأیید برای چاپ ارسال میکنند.» تمبر ویترین بیانقضایی برای یک اثر هنری است. قطعه کاغذی که برخلاف ظاهر کوچکش، جهانی از معنا را کیلومترها حمل میکند. «مهناز طاهری»، گرافیست و طراح تمبر است. این هنرمند با بیش از ۳۰۰ تمبری که طی ۲۴ سال کار طراحی کرده، دلیل بیمیلی طراحان معاصر را چنین بیان میکند: «اساساً کار طراحی و هنر عرصه خلاقیت است و در خلاقیت اجبار و چارچوب معنایی ندارد. بههمین دلیل، با وجود برگزاری فراخوانهای متعدد برای طراحی تمبر از جانب شرکت ملی پست، خروجی قابلملاحظهای نمیبینیم. چنین رویکردی سبب میشود طراحان معروف نیز به مشارکت در طراحی تمبر علاقهای نشان ندهند.» این درحالیاست که «مهدی شاپوری»، مدیرکل مهندسی عملیات و امور پیمانکاران پستی، بر ظرفیتهای نهفته شورای تمبر تأکید دارد و از نمونههایی، چون تمبر «غزه» یاد میکند که با همکاری طراحان خارجی منتشر شده است.