پاپ‌کرن با مزه‌ی ابتذال یا کلیپ نوستالژیک؟

محمد رضوانی ­پور-گروه فرهنگی رجانیوز: این روز‌ها اکران فیلم «نهنگ عنبر» ساخته‌ی «سامان مقدم» باعث شده تا هم انتظارات سازندگان آن از گیشه برآورده شود و هم صدای خنده و قهقهه در گوش سالن‌های سینما بپیچد. اما آیا این خنده‌، عمیق و ماناست یا سطحی و زودگذر؟

 

به گزارش رجانیوز، با نگاهی به فیلم‌نامه‌ی «نهنگ عنبر» که جوهره‌ی اصلی اثر را می‌سازد، همان ابتدا درگیر فراز و فرود پیرامونی دو شخصیت اصلی با بازی «رضا عطاران» و «مهناز افشار» خواهیم شد که سناریو به طرز عجیبی بر مخفی ماندن هویت و شناسنامه آن‌ها پافشاری می‌کند. بنابراین گرچه در تمام طول فیلم مخاطب منتظر است تا این دو کاراکتر ذره‌ای از تیپ‌های مرسوم فرا‌تر بروند و اعمال و قصه‌ی عجیب زندگی‌شان کمی باورپذیر شود و به دنبالش خنده‌های بیننده نیز واقعی‌تر، اما زهی خیال باطل که فیلمساز تمام ظرفیت‌ها را صرف خرده موقعیت‌هایی می‌کند که بدون سیر مشخص و پشت سرهم می‌آیند و سریعا هم تمام می‌شوند.

 

به عنوان نمونه، داستانک‌هایی مانند جبهه رفتن شخصیت «ارژنگ» یا روزنامه‌نگار شدنش هنوز شروع نشده تمام می‌شوند. انگار بایستی اجزای کوچک و خام فیلم‌نامه سریعا جای خود را به دیگری دهند تا فرصت به همه برسد! حتی اگر این کار به قیمت در سطح برگزار شدن همه‌ آن‌ها باشد و فیلم مجبور شود تکیه خود را بر دوش نریشن‌هایی از زبان ارژنگ بگذارد که قرار است تمام تحولات، رخداد‌ها و اطلاعات را به صورت یک‌جا و تزریقی به مخاطب برسانند. 

 

 

 

 

 

 

 

به طور کلی دنبال کردن زندگی یک پرسوناژ طی سالیان دراز، آن هم در ایران و با توجه به گذار فرهنگ مردمی از سنت به مدرنیته، ایده جذابی به حساب می‌آید. اما «نهنگ عنبر» از جایی ضربه می‌خورد که نوستالژی بازی‌هایش با مد و استایلِ پوشاک قدیمی، خواننده‌های لس‌آنجلسی، نوارهای ویدئو و البته عطارانی که با حرکات و ژست‌های زیرکانه‌اش خوب بلد است از مخاطب خنده بگیرد، ماهیت ابزاری خود را در متن اثر از دست می‌دهند و تبدیل به اصل و هدف برای فیلمساز می‌شوند. در نتیجه اولین مسئله این است که یک طرح داستانی قوی و منسجم جای خود را به موقعیت‌های ریز و درشتی می‌دهد که غالبا روی دوش بازیگرانی‌ست که با طنازی، لودگی یا رقص و آواز جولان می‌دهند یا در بسیاری از موارد هم با نماهنگ‌هایی اسلوموشن روبه‌رو می‌شویم که صرفا می‌خواهند خاطرات قدیم‌الایام را زنده کنند و کارکرد دیگری ندارند.

 

 

«نهنگ عنبر» از آن مواردی است که سینما در آن، قربانی نوعی تنبلی ناشی از نگاه تقلیل‌گرایانه شده است. نگاهی که «نهنگ عنبر» را محدود کرده است به یک کلیپ نوستالژیک با هنرنمایی «رضا عطاران» و «مهناز افشار» در حالی‌که پلات جدی یا غایت دراماتیکی در کار نیست و چیزی که می‌ماند ابتذال ناشی از بیهودگی است.