پدیده زمینخواری و تغییر کاربری غیر مجاز اراضی ملی و دولتی و تغییر کاربری غیر مجاز از چالشهای مهم در مدیریت منابع طبیعی و حفظ محیط زیست، تضییع حقوق عمومی و بیت المال به شمار میآیند. افزایش جمعیت، رشد شهرنشینی و توسعه صنعتی و اقتصادی موجب افزایش تقاضا برای زمین و در نتیجه تخریب اراضی کشاورزی، جنگل ها، مراتع و منابع طبیعی شده است. زمین خواری به تصرف غیرقانونی اراضی ملی منابع طبیعی و زمینهای عمومی یا خصوصی به منظور استفاده شخصی و تغییر کاربری غیر مجاز آنها اشاره دارد که اغلب به دنبال ساخت و ساز، بهره برداری تجاری و سودجوییهای مالی صورت میگیرد.
با وجود قوانین و مقرات مختلف برای جلوگیری از تغییر کاربری و تصرف زمینهای دولتی در ایران پدیده موسوم به زمین خواری که طی آن عدهای اقدام به تغییر غیر قانونی کاربری زمین یا تصرف زمینهای دولتی یا تغییر کاربری غیر مجاز میکنند این مسئله تبدیل به یکی از مشکلات اقتصادی و اجتماعی کشور شده است. تغییر کاربری اراضی زراعی و باغی نتیجه نقض قوانین موجود و عدم اجرای صحیح همین قوانین ناقص توسط مجریان آن و بیتوجهی به اهمیت آن و فرصت طلبی عدهای از سودجویان است.
زمینخواری نه تنها موجب تخریب منابع طبیعی و کاهش مساحت اراضی کشاورزی میشود، بلکه تبعات اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی گستردهای نیز به دنبال دارد. تغییر کاربری غیرمجاز اراضی به ویژه در نواحی با ارزش زیست محیطی یا کشاورزی میتواند به افت کیفیت خاک، فرسایش، کاهش تولیدات کشاورزی و همچنین افزایش آلودگی هوا و آب منجر شود. در برخی موارد این موضوع منجر به تشدید اختلافات اجتماعی و حقوقی نیز میشود. به دلیل نبود نظارت کافی و ضعف در اجرای قوانین، زمین خواری به ویژه در کشورهای در حال توسعه به مشکلی فراگیر و پیچیده تبدیل شده است.