«عید فطر» ندبه دلتنگی در فراق امام عصر، روز پاداش و پیوند با امام عصر و شبیه ترین روز به روز قیامت/ مسافرت قبل از نماز عید فطر شایسته نیست/ فواید پرداخت «زکات فطره» چیست

 گروه معارف رجانیوز- مصطفی امیری*: مهم‏ترين آداب بيرون آمدن از ميهمان‏ سراى الهى در ماه رمضان، در عید فطر آشكار می‌‏شود كه روزه ‏دار به خويش بنگرد و در واپسين لحظه‏‌هاى اين ماه، خود را ارزيابى كند كه تا چه اندازه به هدف اين ميهمانى الهى نزديك شده است؟ آيا احساس می‌‏كند كه به يك دگرگونى معنوى دست يافته است، يا در همان نقطه‌‏اى مانده كه در آغاز ماه رمضان، بوده است؟ 

عید فطر، روز پاداش

این عید، عید اسلامی «فطر»است كه عید همگان و عید عموم طبقات و افراد است؛ اَسئَلُكَ بِحَقِّ هذَا الیومِ الَّذِی جَعَلتَهُ لِلْمُسلِمینَ عیداً، عیدی كه خدا آن را برای همه مسلمانان قرار داده و همه را در آن شریك فرموده است.

تشریفات مادّی، تقدیم هدایا و تحفه‎های گرانبها ـ چنان چه پیش از اسلام در اعیاد رسم بود‎ ـ در این عید مرسوم نیست. زیردستان موظّف به دیدار زمامداران نیستند و كارگر و كارفرما، افسر و سرباز، فقیر و غنی، همه اقشار و طبقات باید در صف بندگی خدا و دعا و عبادت برادرانه بایستند.

در روز «عید فطر» همه مسلمانان در سراسر جهان، غرق احساس افتخار بوده و سربلند و سرافرازند كه ماه مبارك رمضان را با توفیق به پایان رسانده و از بركات معنوی و تربیتی آن مستفیض شده‎اند. و خدا را شكر می‎نمایند كه یكی از بزرگ‎ترین كلاس‎های تربیتی اسلام را در طی یك ماه گذرانده و از درس‎هایی كه در آن‎ها داده شده، به اندازه استعداد و آمادگی خود استفاده كرده است.

در این روز، مسلمانان از یك جهاد حسّاس و خطرناك، فاتحانه و پیروزمندانه باز می‎گردند. این جهاد، جهاد با نفس، جهاد با امیال و غرایز حیوانی و لذایذ نفسانی است. بازداشتن نفس از كام‎گیری‎های شهوانی، نگهداری نفس از خوردن غذاهای لذیذ و نوشیدنی‎های شیرین و خوش‎گوار، خودداری از هوس‎های شیطانی، از دروغ، غیبت، خشم و غضب، بدخویی و ترش‎رویی، تكبّر و جاه‎طلبی و دوری از هر معصیت و گناه دیگر در این میدان جهاد، فتح و پیروزی است.

عید فطر، روز اول ماه شوال است. این روز از مهم ترین اعیاد مسلمانان است که در کشورهای اسلامی، معمولاً با تعطیلات رسمی همراه است. در این روز، روزه حرام است و مسلمانان، نماز عید برگزار می کنند. پرداخت زکات فطره در این روز بر مسلمانان واجب است.

شایسته است در آخرین جمعه ماه رمضان، دعای وداع با ماه رمضان، را زمزمه کنید و خویشتن را برای وداع با ماه مهمانی خدا، مهیا سازید. جابر بن عبد الله انصاری، از پیامبر اکرم، چنین نقل می کند:

دخلت على رسول الله صلى الله علیه و آله فی آخر جمعة من شهر رمضان، فلما بصر بی، قال لی: «یا جابر، هذا آخر جمعة من شهر رمضان، فودعه و قل: اللهم لا تجعله آخر العهد من صیامنا إیاه، فإن جعلته فاجعلنی مرحوما، و لا تجعلنی محروما. فإنه من قال ذلك ظفر بإحدى الحسنیین، إما ببلوغ شهر رمضان من قابل و إما بغفران الله و رحمته».^[1]

در آخرین جمعه ماه رمضان، خدمت پیامبر خدا رسیدم. چون مرا دید، به من فرمود: «اى جابر! این آخرین جمعه ماه رمضان است. با آن خداحافظى كن و بگو: “خداوندا! آن را آخرین روزه‏دارى ما در این ماه قرار مده، و اگر چنین قرار دادى، مرا آمرزیده قرار بده و محرومم مگردان!”. هر كس چنین بگوید، به یكى از دو نیكى مى‏رسد: یا به ماه رمضان آینده مى‏رسد، یا به آمرزش و رحمت الهی، نایل می‌‏شود».

آداب و اعمال روز عید فطر

تکبیر بعد از نماز صبح

پس از نماز صبح، تكبیراتى كه در شب عید پس از نماز مغرب و عشاء خواندید، را مجددا تکرار کنید:

«اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ وَ لِلَّهُ الْحَمْدُ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى مَا هَدَانَا وَ لَهُ الشُّكْرُ عَلَى مَا أَوْلَانَا». از امام صادق، نقل شده است:

«إن فی الفطر تكبیرا». قلت: متى؟ قال: «فی المغرب لیلة الفطر، و العشاء، و صلاة الفجر، و صلاة العید ثم ینقطع، و هو قول الله تعالى: «و لتكملوا العدة و لتكبروا الله على ما هداكم»^[2] و التكبیر أن یقول: الله أكبر الله أكبر الله أكبر، لا إله إلا الله و الله أكبر، و لله الحمد على ما هدانا، و له الشكر على ما أولانا».^[3]

«در عید فطر، تكبیر است». گفتم: كى؟ فرمود: «در نماز مغرب شب عید فطر و نماز عشا و نماز صبح و نماز عید فطر. سپس قطع مى‏شود. و این، همان كلام الهى است كه: «شمار را به كمال برسانید و خدا را بر این كه هدایتتان كرده، تكبیر بگویید». و تكبیر، آن است كه بگوید: الله أكبر، الله أكبر، الله أكبر، لا إله إلا الله و الله أكبر، و لله الحمد على ما هدانا، و له الشكر على ما أولانا.

و شایسته است که مومنین، بعد از طلوع آفتاب عید فطر برای اقامه نماز عید از منزل، خارج شوند.

از امام صادق نقل شده است: كان رسول الله صلى الله علیه و آله یخرج بعد طلوع الشمس.^[4]

پیامبر خدا، پس از طلوع خورشید، برای نماز عید، بیرون می‌‏رفت.

افطار قبل از نماز عید فطر

روزه، در عید فطر، حرام است. در روز عید فطر، مستحب است انسان قبل از نماز عید فطر به چیز شیرینی همچون خرما و کشمش، انجیر، عسل و … روزه خود را باز کند، «شیخ مفید» نیز فرموده است: مستحبّ است مقدار کمى از تربت سیّد الشّهدا، امام حسین علیه السلام، را تناول نماید که شفاى هر دردى است.[5] همچنین زکات فطره را به فقیر بپردازد و یا کنار بگذارد و آنگاه رهسپار نماز عید فطر شود. از امام باقر نقل شده است:

كان أمیرالمؤمنین علیه السلام لا یأكل یوم الأضحى شیئا حتى یأكل من اضحیته، و لا یخرج یوم الفطر حتى یطعم و یؤدی الفطرة، ثم قال علیه السلام: و كذلك نحن.^[6]

«امیرمؤمنان علیه السلام روز عید قربان، چیزى نمی‌‏خورد تا آن كه از قربانى خود بخورد و روز عید فطر، بیرون نمی‌‏رفت، مگر آن كه چیزى بخورد و زكات فطره را بپردازد». سپس فرمود: «ما نیز چنین می کنیم».

و نیز در منابع حدیثی اهل سنت نیز نقل شده است:

كان النبی صلى الله علیه و آله لا یخرج یوم الفطر حتى یطعم، و لا یطعم یوم الأضحى حتى یصلی.^[7]

روز عید فطر، پیامبر صلى الله علیه و آله براى نماز بیرون نمی‌‏رفت، تا آن كه چیزى می‌‏خورد و روز عید قربان، چیزى نمى‏خورد، تا آن كه نماز عید را می‌‏خواند.

بنابراین، مومنین باید در عید فطر، بعد از طلوع آفتاب، افطار كنند و زكات فطره را هم بپردازند یا جدا نمایند و بعد، نماز عید را بخوانند.

غسل و پوشیدن لباس نیکو

شایسته است در هنگام اجتماع عظیم مسلمین در روز عید فطر، انسان بهترین لباس و زینت را بر تن داشته باشد و خویشتن را به بهترین عطر، خوشبو نماید. از امام صادق نقل شده است:

«ینبغی لمن خرج إلى العید أن یلبس أحسن ثیابه، و یتطیب بأحسن طیبه». و قال فی قول الله عز و جل: «یا بنی آدم خذوا زینتكم عند كل مسجد و كلوا و اشربوا و لا تسرفوا إنه لا یحب المسرفین»، قال: «ذلك فی العیدین و الجمعة».^[8]

«كسى كه براى نماز عید بیرون مى‏رود، سزاوار است بهترین جامه‌‏هایش  را بپوشد و خود را با بهترین عطر، خوش‏بو سازد». و درباره آیه «اى فرزندان آدم! زینت خود را در هر سجده‏گاه با خود بردارید و بخورید و بنوشید و اسراف نكنید، كه او اسرافكاران را دوست نمى‏دارد» فرمود: «این، در روز عید فطر و عید قربان و جمعه است».

و نیز شایسته است، که غسل نماید و وقت آن به فرموده «شیخ طوسى» بعد از طلوع فجر است تا قبل از زمان بجا آوردن نماز عید فطر.[9]

پرداخت زکات فطره قبل از نماز عید فطر

پیش از نماز عید فطر، انسان باید، زکات فطره را جدا سازد. اگر دسترسى به مستحق و فقیر شرعی، دارد بپردازد و الاّ کنار بگذارد، براى هر نفر یک صاع (حدود سه کیلو) از گندم یا موادّ غذایى دیگر که در آن شهر غذاى غالب مردم محسوب مى شود، باید پرداخت گردد. از امام صادق، نقل شده است:

«إن أخرجتها قبل الظهر فهی فطرة، و إن أخرجتها بعد الظهر فهی‏ صدقة و لا یجزیك». قلت: فاصلی الفجر و أعزلها فتمكث یوما، أو بعض یوم آخر، ثم أتصدق بها. قال: «لا بأس هی فطرة إذا أخرجتها قبل الصلاة».[10]

«اگر فطریه را پیش از ظهر روز عید [از امول‏] جدا كنید و بپردازید، زكات فطره‏ محسوب میشود و اگر بعد از ظهر بپردازىد، صدقه است و زکات فطره محسوب نمیشود». (روای می گوید)گفتم: پس، نماز صبح را می‌‏خوانم و فطریه را كنار مى‏گذارم. پس، یك روز، یا تا بخشى از روز دیگر، (فطریه در نزد من) مى‏ماند. سپس آن را مى‏دهم. امام فرمود: «اشكالى ندارد. اگر فطریه را قبل از نماز جدا كرده باشى، زکات فطره محسوب میشود.

زكات فطره، مكمل و تمام كننده روزه است؛ همان‏گونه كه درود و صلوات بر پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله مكمل و تمام كننده نماز است‏.

إن من تمام الصوم إعطاء الزكاة یعنی الفطرة كما أن الصلاة على النبی صلى الله علیه و آله من تمام الصلاة؛ لأنه من صام و لم یؤد الزكاة فلا صوم له إذا تركها متعمدا، و لا صلاة له إذا ترك الصلاة على النبی صلى الله علیه و آله، إن الله عز و جل قد بدأ بها قبل الصلاة، قال: «قد أفلح من تزكى و ذكر اسم ربه فصلى».^[11]

از كمال روزه، پرداخت زكات (یعنى فطریه) است، همان گونه كه صلوات بر پیامبر صلى الله علیه و آله از كمال نماز است؛ چرا كه هر كس روزه بدارد، اما زكات نپردازد، اگر به عمد ترك كرده باشد، براى او روزه‏اى نیست، و نیز كسى كه صلوات بر پیامبر صلى الله علیه و آله را ترك كند، نمازى براى او نیست. خداى متعال، پیش از نماز، زكات را گفته است؛ فرموده است: «رستگار شد كسى كه زكات داد و نام پروردگارش را یاد كرد، و نماز خواند».

در روایتی از امام صادق، حکمت پرداخت زکات فطره، ایمنی از مرگ، شمرده شده است. در کتاب کافی مرحوم کلینی نقل شده است که امام صادق علیه السلام خطاب به یکی از اصحاب چنین فرمود:

«اذهب فأعط عن عیالنا الفطرة، و أعط عن الرقیق و اجمعهم، و لا تدع منهم أحدا؛ فإنك إن تركت منهم إنسانا تخوفت علیه الفوت». قلت: و ما الفوت؟ قال: «الموت».^[12]

«برو و از سوى خانواده ما، فطریه بپرداز و از سوى بردگان هم بپرداز و همه را حساب كن و كسى از آنان را وا مگذار؛ چرا كه اگر یكى از آنان را واگذارى، از فوت او بیمناكم». گفتم: فوت چیست؟ فرمود: «مردن».

فواید پرداخت فطره چیست؟

«زكات فطره» به اتفاق شیعه و اهل سنت، واجب است و در احادیث اسلامی دینى براى آن، فلسفه و فواید متعددى برشمرده است كه مهم‏ترین آنها عبارت است از:

1. زكات فطره مكمل و تمام كننده روزه است؛ همان‏گونه كه درود و صلوات بر پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله مكمل و تمام كننده نماز است.^[13] 2. باعث قبولى روزه ماه مبارك رمضان می‌‏گردد.^[14] 3. موجب حفظ انسان از مرگ در آن سال می‌‏شود.^[15] 4. باعث سلامتى جسم و پاكسازى روح از رذایل اخلاقى است.^[16] 5. مكمل و تمام كننده زكات مال است.^[17]

دعا هنگام خروج از منزل

از خادم امام رضا نقل شده است که ایشان هنگام خروج برای نماز عید فطر، در کنار درب منزل ایستادند و چنین فرمودند:

الله أكبر، الله أكبر، الله أكبر (الله أكبر) على ما هدانا، الله أكبر على ما رزقنا من بهیمة الأنعام، و الحمد لله على ما أبلانا نرفع بها أصواتنا.^[18]

الله أكبر، الله أكبر، الله أكبر، الله أكبر بر آن كه هدایتمان كرد. الله أكبر بر آن كه ما را از چارپایان، روزى داد. خدا را سپاس بر آن كه ما را آزمود. صداهایمان را به این ذكر بلند می‌‏كنیم.

پیوسته تکبیر گفتن

بنابر نقل کتب حدیثی اسلامی، در سیره معصومین چنین ذکر شده است از لحظه خروج از منزل تا مصلی، پیوسته تکبیر، می گفتند.

إن رسول الله صلى الله علیه و آله كان یكبر یوم الفطر من حین یخرج من بیته حتى یأتی المصلى.^[19]

پیامبر خدا در روز عید فطر، از لحظه ‏اى كه از خانه ‏اش بیرون آمد تا وقتى به مصلی می‌‏رسید، پیوسته تكبیر می‌‏گفت.

آداب نماز عید فطر

در نخستین روز ماه شوال،که‏«عید فطر»است، پس از یک ماه‏ عبادت و روزه، به شکرانه این توفیق حضور در مهمانی خدا، نماز باید خواند. نماز عید فطر، در هنگام حضور امام معصوم مثل نماز جمعه، واجب است و اما در هنگام عصر غیبت امام عصر، انفرادى خواندن آن، مستحب است. پس چون روز عید فطر، شود، مستحب است پس از طلوع خورشید، غسل كرده، پاكیزه‏ ترین جامه‏هایتان را بپوشید، لباس را به خوشبوترین عطر، معطر نمائید و براى نماز عید به محل تجمع مردم در شهر بروید.

وقت نماز عید فطر، از اول آفتاب روز عید، تا ظهر است ولى بهتر است که در آغاز روز، پس از بلند شدن آفتاب بخوانند.

مسافرت قبل از نماز عید فطر شایسته نیست

نماز عید فطر، فضیلت و ثواب بسیار ذکر شده است به گونه‌ای که شایسته است، اگر انسان قصد سفر دارد، ابتدا نماز عید فطر را بخواند و آنگاه مسافرت کند. از امام صادق، نقل شده است:

إذا أردت الشخوص فی یوم عید، فانفجر الصبح و أنت بالبلد، فلا تخرج حتى تشهد ذلك العید.^[20]

هرگاه روز عید قصد سفر دارى، اگر صبح دمید و تو در شهر بودى، بیرون مرو تا آن كه در [مراسم‏] آن عید، حضور یابى.

همه خانواده در نماز عید شرکت کنند

شایسته است تمام اهل خانواده و فرزندان در نماز عیدین، شرکت کنند. چرا که خداوند، نظر رحمت خویش را در عید فطر و قربان، گسترانیده است. از پیامبر اکرم، نقل شده است:

إن الله تعالى یطلع فی العیدین إلى الأرض، فابرزوا من المنازل تلحقكم الرحمة.^[21]

خداوند متعال در روز عید فطر و عید قربان، به زمین با عنایت مى‏نگرد. پس، از خانه‏‌ها بیرون آیید تا رحمت به شما برسد.

كان رسول الله صلى الله علیه و آله لا یكاد یدع أحدا من أهله یوم عید إلا أخرجه.^[22]

پیامبر اکرم، روز عید، هیچ یك از خانواده‌‏اش را وا نمى‌‏نهاد، مگر آن كه او را از منزل بیرون می‌‏برد.

كان رسول الله صلى الله علیه و آله یأمر بناته و نساءه أن یخرجن فی العیدین.^[23]

پیامبر خدا به دختران و همسرانش دستور می‌‏داد كه روز عید [براى نماز] بیرون بروند.

نماز عید را در زیر آسمان بخوانید

نماز عیدین (عید فطر و عید قربان) شایسته است در خانه و مکان های مسقف، خوانده نشود. بلکه زیر آسمان، نماز اقامه شود و پیشانی بر زمین، گذاشته شود. از امام صادق نقل شده است:

لا یصلى فی العیدین فی السقائف و لا فی البیوت؛ فإن رسول الله صلى الله علیه و آله كان یخرج فیها حتى یبرز لافق السماء، و یضع جبهته على الأرض.^[24]

در عید فطر و عید قربان، نماز، زیر سایه‏‌بان‏ها و در خانه‏ها خوانده نمى‏شود؛ چرا كه پیامبر خدا در آن روزها بیرون می‌‏رفت تا برابر افق‏هاى آسمان قرار بگیرد، و پیشانی‌اش را بر زمین می‌‏گذاشت.

عن أبی عبد الله عن أبیه علیهما السلام أنه كان إذا خرج یوم الفطر و الأضحى أبى أن یؤتى بطنفسة یصلی علیها، یقول: «هذا یوم كان رسول الله صلى الله علیه و آله یخرج فیه حتى یبرز لافاق السماء، ثم یضع جبهته على الأرض».^[25]

از امام صادق علیه السلام، درباره پدرش علیه السلام روایت شده كه چون روز عید فطر و عید قربان بیرون می‌‏رفت، نمی‌‏گذاشت زیراندازى را كه روى آن نماز می‌‏خواند، بیاورند و مى‏فرمود: «امروز، روزى است كه پیامبر خدا بیرون می‌‏رفت تا در برابر آفاق آسمان قرار بگیرد». سپس پیشانی‌‏اش را بر زمین می‌‏نهاد.

نماز عید در خانه و مسجد سقف دار خوانده نشود

از امام صادق، نقل شده است که بهتر و شایسته است که نماز عید، در خانه و مسجد مسقف، خوانده نشود بلکه در زمین باز و زیر آسمان، اقامه شود. از امام صادق نقل شده است:

لا ینبغی أن تصلى صلاة العیدین فی مسجد مسقف، و لا فی بیت، إنما تصلى فی الصحراء أو فی مكان بارز.^[26]

سزاوار نیست كه نماز عید فطر و عید قربان، در مسجد سقف‏دار خوانده شود و نه در خانه؛ بلكه در صحرا یا جاى باز خوانده می‌‏شود.

کراهت روزه تا سه روز پس از عید فطر

در برخی روایات توصیه شده است که تا سه روز پس از عید فطر، از روزه گرفتن خودداری شود. از امام صادق علیه‌‏السلام نقل شده است:

لا صِیامَ بَعْدَ الاَْضْحی ثَلاثَةَ اَیّامٍ وَلا بَعْدَ الْفِطْرِ ثَلاثَةَ اَیّامٍ اِنَّها اَیّامُ اَکْلٍ وَ شُرْبٍ.[27]

تا سه روز پس از عید قربان و عید فطر، روزه داشتن روا نیست. این سه روز، روزهای خوردن و آشامیدن است.

نماز عید فطر

نماز عید فطر، دو ركعت است كه در ركعت اول، بعد از خواندن سوره حمد و سوره “اعلی”، باید “پنج تكبیر” بگوید و بعد از هر تكبیر یك قنوت بخواند و بعد از قنوت پنجم، تكبیر “ششم” را بگوید و بـه ركـوع رود و دو سـجده بجا آورد و برخیزد.

و در ركعت دوم، بعد از خواندن سوره حمد و سوره “غاشیه” و یا سوره “والشمس”،”چهار تكبیر” بگوید و بعد از هر تكبیر، قنوت بخواند و تكبیر “پنجم” را بگوید و به ركوع رود و بعد از ركوع، دو سجده كند و تشهد بخواند و نماز را سلام دهد.

در قنوت نماز عید فطر، بهتر است ایـن دعـا را بـخوانند:

اللَّهُمَّ أَهْلَ الْكِبْرِیاءِ وَ الْعَظَمَةِ وَ أَهْلَ الْجُودِ وَ الْجَبَرُوتِ وَ أَهْلَ الْعَفْوِ وَ الرَّحْمَةِ وَ أَهْلَ التَّقْوَى وَ الْمَغْفِرَةِ أَسْأَلُكَ بِحَقِّ هَذَا الْیوْمِ الَّذِی جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمِینَ عِیداً وَ لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهِ عَلَیهِ وَ آلِهِ ذُخْراً وَ شَرَفاً وَ مَزِیداً أَنْ تُصَلِّی عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُدْخِلَنِی فِی كُلِّ خَیرٍ أَدْخَلْتَ فِیهِ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُخْرِجَنِی مِنْ كُلِّ سُوءٍ أَخْرَجْتَ مِنْهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُكَ عَلَیهِ وَ عَلَیهِمْ أَجْمَعِینَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُكَ خَیرَ مَا سَأَلَكَ مِنْهُ عِبَادُكَ الصَّالِحُونَ وَ أَعُوذُ بِكَ فِیهِ مِمَّا اسْتَعَاذَ مِنْهُ عِبَادُكَ الصَّالِحُونَ.

در نماز عید هم مثل نمازهاى دیگر، مأموم باید غیر از حمد و سوره چیزهاى دیگر نماز را خودش بخواند.

و بعد از سلام نماز، تسبیح زهرا را بخواند و بعد از نماز عید، دعاهاى بسیار وارد شده است و شاید بهترین آنها دعاى چهل و ششم صحیفه سجادیه، باشد.

مستحب است که نماز عید در زیر آسمان و بر روى زمین بدون فرش و بوریا واقع شود و  وقتی انسان، برگردد از مصلى و محل نماز عید فطر، از غیر آن راهی که رفته بود، برگردد همانطور نقل شده است که پیامبر چنین میکرد. و نیز در زمان غیبت امام عصر، مستحب است بعد از نماز عید فطر، دو خطبه بخوانند.

عید فطر، صحنه ای از قیامت

از آثار تربیتى و سازنده نماز عید فطر، آنست که در آن اجتماع‏ و حضور، نیازمندانه در مصلاى بى سقف، انسان، به یاد خدا، قیامت و نیازمندى خویش به رحمت الهى مى‏افتد و صحنه قیامت در نظرها مجسم می‌‏شود. یادآورى قیامت در آن روز، سفارش ‏امیر المؤمنین(ع) است. در روایت است که امام على(ع) در روز فطر در خطبه‏ اى که‏ خواند، این روز را، “أشبه بیوم قیامكم“، معرفی و خطاب به مردم، فرمودند:

أیها الناس، إن یومكم هذا یوم یثاب فیه المحسنون ویخسر فیه المبطلون، وهو أشبه بیوم قیامكم، فاذكروا بخروجكم من منازلكم إلى مصلاكم خروجكم من الأجداث إلى ربكم، واذكروا بوقوفكم فی مصلاكم وقوفكم بین یدی ربكم، واذكروا برجوعكم إلى منازلكم رجوعكم إلى منازلكم فی‏الجنة.[28]

اى مردم! این روز شما، روزى است که نیکان، پاداش می‌‏گیرند. در این روز، بدکاران، زیان می‌‏کنند. این روز، شبیه ‏ترین روز به قیامت،‏ شماست. با بیرون آمدن تان از خانه‏ها به طرف مصلی، بیرون آمدن تان از قبرها را، به یادآورید. با توقف خود در مصلی و انتظار نماز، توقف در حضور خدا را در صحنه قیامت، ‏به خاطر آورید. و با بازگشت‏ خود به خانه‏ها، بازگشت تان را به خانه‏هاى خود در بهشت ‏یا جهنم را، به یاد آورید.

مهم‏ترین آداب بیرون آمدن از میهمان ‏سراى الهى در ماه رمضان، در عید فطر آشكار می ‏شود كه روزه ‏دار به خویش بنگرد و در واپسین لحظه‏ هاى این ماه، خود را ارزیابى كند كه تا چه اندازه به هدف این میهمانى الهى نزدیك شده است؟ آیا احساس می‌‏كند كه به یك دگرگونى معنوى دست یافته است، یا در همان نقطه‌‏اى مانده كه در آغاز ماه رمضان، بوده است؟

زیرا این روز، از سویى سبب شادى و سرور است، چراکه هر مسلمانى از انجام وظیفه الهى خوشحال و مسرور است. ولى از سویى چون روز دریافت جوائز و پاداش الهى است، انسان در حالت خوف  و دلهره به سر مى برد از این که نمى داند اعمال یک ماهه انسان، تا چه اندازه مورد قبول قرار گرفته است؟ از اینرو، امام حسن مجتبی، در شگفت می ماند که چگونه انسان هنگام دریافت اجر خویش، به جای عبادت و انجام اعمال عید فطر، در بازی و سرگرمی، سپری می کند در حالیکه هنوز نامه اعمال خویش را در روز عید فطر، دریافت نکرده است و در حالت خوف و رجاء، به سر می برد.

نظر الحسن بن علی علیهما السلام إلى الناس فی یوم فطر یلعبون و یضحكون. فقال لأصحابه و التفت إلیهم:«إن الله عز و جل خلق شهر رمضان مضمارا لخلقه یستبقون فیه بطاعته إلى رضوانه، فسبق فیه قوم ففازوا و تخلف آخرون فخابوا، فالعجب كل العجب من الضاحك اللاعب فی الیوم الذی یثاب فیه المحسنون، و یخیب فیه المقصرون، و ایم الله لو كشف الغطاء لشغل محسن بإحسانه، و مسی‏ء بإساءته.[29]

‏امام مجتبى (ع) روز عید فطر، به عده‌‏اى برخورد کردند که (به جای انجام اعمال و آداب عید فطر)، به خنده، بازى و سرگرمی،‏ مشغول بودند. به همراهان خویش، فرمود: خداوند، رمضان را، میدانى ‏براى مسابقه و دستیابى به رحمت و رضوان خویش قرار داده بود،که ‏عده‌‏اى پیش تاخته و بردند، عده‌‏اى هم عقب مانده و باختند. تعجب از آنکه در این روز پاداش، به خنده و بازى، مشغول است،  در روزى كه نیكوكاران پاداش می‌‏یابند و كوتاهی‌‏كنندگان، ناكام می‌‏شوند. به خدا سوگند، اگر پرده كنار رود، نیكوكار سرگرم نیكوكارى خود خواهد شد و بدكار، گرفتار بدكارى خویش.

عید فطر، ندبه دلتنگی در فراق امام عصر(عج)

از برجسته‌ترین و به یادماندنی‌ترین ساعات روز عید فطر، لحظاتی است كه منتظران راستین ظهور حضرت ولی عصر(عجل الله تعالی فرجه) آرزوی دیدار آن حضرت را كرده و در فراقش با دلی مملو از امید اشك حسرت می‌ریزند. از اینرو، در اعمال و آداب عید فطر، مستحب است كه دعای ندبه، خوانده شود.

و امنن علینا برضاه، وهب لنا رأفته و رحمته و دعاءه و خیره ما ننال به سعة من رحمتك و فوزا من عندك، و اجعل صلاتنا به مقبولة و ذنوبنا به مغفورة و دعاءنا به مستجابا، و اجعل أرزاقنا به مبسوطة و همومنا به مكفیة و حوائجنا به مقضیة، و اقبل تقربنا إلیك، و انظر إلینا نظرة رحیمة نستكمل بها الكرامة عندك، ثم لا تصرفها عنا بجودك، و اسقنا من حوض جده صلى الله علیه و آله بكأسه و بیده ریا رویا هنیئا سائغا لا ظمأ بعده یا أرحم الراحمین.^[30]

(ای خدای بزرگ)، به سبب امام عصر، نمازمان را پذیرفته، گناهانمان را آمرزیده، و دعاهایمان را اجابت‏شده قرار بده؛ و به سبب امام عصر، روزى‏هاى ما را گشاده و اندوه‏هاى ما را كفایت‏شده و نیازهاى ما را برآورده قرار بده؛ و تقرب‏جویى ما را به درگاهت بپذیر و با نگاه رحمت‏بار، بر ما بنگر تا با آن، به كرامت كامل در پیشگاهت نایل آییم، سپس به جود خود، آن نگاه پر مهر را از ما بر نگردان؛ و ما را از حوض جدش صلى الله علیه و آله با جام او و با دست او سیراب كن، سیرابى كامل و گوارا، كه پس از آن، هیچ تشنگى‏اى نباشد، اى مهربان‏ترین مهربانان!».

آری چنین است، در هنگام اجتماع عظیم مسلیمن، در فراق امام غائب از نظر، باید گریست و ندبه ها فریاد کرد. چگونه است اقامه نماز عید در غیاب امام؟ چگونه است نماز بدون امام؟ چرا که در هر عید، غم و اندوه اهل بیت، تجدید میشود. از امام صادق نقل شده است:

مَا مِنْ عِیدٍ لِلْمُسْلِمِینَ- أَضْحًى وَ لَا فِطْرٍ إِلَّا وَ هُوَ یجَدِّدُ لآِلِ مُحَمَّدٍ فِیهِ حُزْناً قُلْتُ وَ لِمَ ذَاكَ قَالَ لِأَنَّهُمْ یرَوْنَ حَقَّهُمْ فِی یدِ غَیرِهِمْ.[31]

هیچ عید قربان و عید فطری برای مسلمانان نیست جز آنکه در آن روز غم و اندوده آل محمد علیهم السلام تازه می شود. عرض کردم: چرا؟ فرمودند: زیرا حق اهل بلیت غصب شده است و دولت کریمه عدل الهی مستقر نشده است.

عارف وارسته حاج میرزا جواد آقا ملكی تبریزی، استاد امام خمینی، در این مورد در كتاب ارزشمند المراقبات، می‌نویسد: بر مؤمن راستین شایسته است امروزه غیبت آن حضرت و غصب حكومت آن حضرت توسط دشمنان، سختی حال شیعیان و رعایای او را در دست كافران و فاجران بنگرد و ببیند كه به آنان از قتل نفوس و هتك آبرو و غصب اموال و بدی حال و مقام خواری و ابتذال چه می‌رسد بایستی خوشحالی او به اندوه زیاد و خنده او به گریه و عید او به ماتم مبدّل گردد و به خواندن دعای ندبه بسان زن بچه مرده‌ای بگرید و فرج او را از خدا بخواهد… باری چون خواستی برای نماز عید بیرون روی كه با امامی نمازگزاری یا خودت امام جماعت شوی برتو است كه از مصیبتی كه برای غیبت امام خودت بر تو وارد شده است غافل نباشی، زیرا نماز عید حق خاص اوست و آن از مقامات معروفه اوست.

آری چنین است که باید، طبق روایات، در اعمال عید فطر، برای ظهور امام عصر، دعا کرد و در فراق دولت کریمه امام عصر، چنین سرود:

اللهم إنا نرغب إلیك فی دولة كریمة تعز بها الإسلام و أهله، و تذل بها النفاق و أهله، وتجعلنا فیها من الدعاة إلى طاعتك والقادة إلى سبیلك، و ترزقنا بها كرامة الدنیا و الآخرة، اللهم ما أنكرنا من حق فعرفناه و ما قصرنا عنه فبلغناه.[32]

————————————–

*دانش آموخته حوزه علمیه قم

منبع: فرهنگ نیوز