قرار بود واردات خودرو یک ترمز برای بازار باشد؛ رقیبی از بیرون وارد شود، انحصار را بشکند، خودروساز داخلی را مجبور به رقابت کند و در نهایت بخشی از فشار قیمتی از روی دوش مردم برداشته شود. اما حالا خودروهای وارداتی یکی پس از دیگری وارد کشور میشوند، نام برندهای معتبر دوباره در بازار دیده میشود و با این حال، خبری از آن کاهش قیمت گستردهای که سالها وعده داده میشد نیست. چرا؟ چون در بازار خودرو ایران، «وارد شدن خودرو» با «رقابتی شدن بازار» یکی نیست. وقتی تعرفه، نرخ ارز، هزینههای جانبی، محدودیت تیراژ، قیمتگذاری و انتظارات تورمی همگی دست به دست هم میدهند، ممکن است هزاران خودروی خارجی وارد کشور شوند، اما قیمت خودرو همچنان راه خودش را برود.
اولین مسئله، حجم واردات است. اگر بازار یک کشور میلیونها دستگاه خودرو در سال جذب کند، ورود چند هزار یا حتی چند ده هزار دستگاه خودرو الزاماً نمیتواند تعادل کل بازار را تغییر دهد. واردات خودرو زمانی میتواند اثر قیمتی گسترده ایجاد کند که حجم آن به اندازهای باشد که عرضه واقعی را افزایش دهد و بخش قابل توجهی از تقاضا را پوشش دهد. در غیر این صورت، خودروهای وارداتی تبدیل به یک لایه جدید در بازار میشوند، نه عاملی که کل بازار را پایین بکشد.
این نکته بسیار مهم است. وقتی تعداد خودروهای وارداتی محدود باشد، آنها معمولاً خودشان تبدیل به کالاهای خاص میشوند. مشتری برای خریدشان صف میکشد، بازار درباره قیمتشان گمانهزنی میکند و گاهی فاصله قیمت کارخانه، قیمت واردکننده و قیمت بازار آنقدر زیاد میشود که خودرو از وسیله نقلیه به یک دارایی سرمایهای تبدیل میشود. در چنین شرایطی، واردات نهتنها الزاماً قیمت خودرو را پایین نمیآورد، بلکه میتواند یک بازار جدید برای معامله و سرمایهگذاری ایجاد کند.