به مناسبت صد و دومین سالروز تولد اسلامی ندوشن؛
نقش پررنگ دکتر اسلامی ندوشن در گسترۀ شاهنامهپژوهی
در سوم شهریور، یاد و خاطرهی دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن، تبلور شکوه ادبیات و فرهنگ ایران، زنده میشود. مردی که با وجود تخصص در رشته حقوق، قلبش همواره با ضربآهنگ شاهنامه میتپید و عمری را وقف پژوهش در تبار فردوسیشناسی کرد. از نخستین مواجهه با نسخههای سنگی هند در یزد تا سالها تدریس در جایگاه عالی دانشگاه تهران، اسلامی ندوشن پیوندی ناگسستنی میان «روح ایران» و «حماسه فردوسی» برقرار کرد. در این یادداشت، به بررسی سیرهی این استاد فرهخته و میراث ماندگار او در دنیای جستار و شعر میپردازیم.
سرویس ادبیات خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) –حسین مسرّت: سوم شهریور برابر است با زادروز دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن (۱۳۰۳ – ۱۴۰۱ خ) بزرگمردی از تبار فرهنگ و ادب ایران که خدمات بس بزرگی به جستار شاهنامه پژوهی و فردوسی شناسی در ایران کرد، وی از همان نوجوانی که در «کتابفروشی یزد» شاهنامه بزرگ و سنگین چاپ سنگی هند را از دوستش استاد مهدی آذر یزدی خرید و ترک دوچرخه گذاشت و به خانه آمد و روزها دلبرانه آن را میخواند، دوستدار شاهنامه شد، آن روزها بهویژه پس از برگزاری هزارۀ فردوسی در مهر ۱۳۱۳ خ در تهران و سراسر ایران، جنبش بزرگی در این زمینه به راه افتاده بود، چند کتاب از آزاد همدانی، احمد اشتری یکتا، احمد بهارمست، محمّد حجازی و… همگی در سال ۱۳۱۳ خ چاپشده بود و شاهنامههایی به کوشش و یا دیباچۀ آموزنده، ترنر ماکان، اولیا سمیع و غیره با پایمردی پارسیان (زرتشتیان) هند در بمبئی چاپشده و بیشتر از سوی همین زرتشتیان به یزد و کتابخانۀ شخصی غلامعلی رئیس میرسید و اسلامی هم توسط دبیر عربی خود، استاد محمّدعلی فرهمند آن را به امانت میگرفت، پس آن همشهریاش اردشیر خاضع، شاهنامه را با دیباچهای به سال ۱۳۲۲ خ در بمبئی چاپ کرد و همشهری دیگرش فتحالله مفتون یزدی، کتاب ارجمند «حقیقت فردوسی و فردوسی» را به سال ۱۳۲۷ خ در حیدرآباد دکن هند چاپ کرد و این برابر بود با ادامۀ تحصیل او در کالج البرز تهران و همکاری با مجلۀ سخن به سردبیری دکتر پرویز ناتل خانلری و شرکت در جشنهای فردوسی که هرساله در تهران و ایران برگزار میشد.
[۱] – محمّدعلی اسلامی ندوشن: نوشتههای بیسرنوشت، تهران: انتشارات یزد و آرمان، چاپ چهارم، ۱۳۷۶: ۲۳۴.
[۲] – ابوالقاسم فردوسی: نامۀ نامور، گزیدۀ شاهنامه: به کوشش: محمّدعلی اسلامی ندوشن، تهران: بینا. [ویرایش دوم]، ۱۳۷۳: ۱ -۲.
[۳] – برگرفته از: حسین مسرّت: «کتابشناسی موضوعی و توصیفی آثار اسلامی ندوشن»، ادبستان یزد، س ۸، ش ۱۵ (بهار ۱۴۰۳): ۱۴۲-۱۵۱.