گفتوگو با فریدون مجلسی به مناسبت ۲۸ مرداد ۱۳۳۲؛
کودتا نبود، برکناری نخستوزیر با قانون اساسی غیردموکراتیک بود
فریدون مجلسی گفت: هرگز بیزاری خود را از رفتار فاتحانه و بستانکارانه نظامیان در چند سال نخست، که با پیدایش ساواک نیز به آنان به ارث رسید، فراموش نکردهام؛ اما آگاهیهای بعدی موجب تعدیل نظرم هم درباره شخصیت اسطورهایشده مصدق و هم درباره چگونگی برکناری او شد. امروز دیگر آن واقعه را «کودتا» نمیدانم، بلکه آن را برکناری نخستوزیر بر اساس قانون اساسی، در جامعهای غیردموکراتیک و با قانون اساسیای غیردموکراتیک میدانم.
سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- آناهید خزیر: ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ را نمیتوان صرفاً یکی از رویدادهای پرحادثه تاریخ معاصر ایران دانست. این روز به نقطهای تبدیل شد که در آن، سیاست داخلی، منافع اقتصادی، رقابت قدرتهای خارجی و بحران رابطه میان دولت و جامعه به یکدیگر گره خوردند. دولت محمد مصدق سقوط کرد و مسیر سیاسی ایران وارد مرحلهای تازه شد؛ مرحلهای که آثار آن سالها و حتی دههها بعد نیز در تحولات سیاسی کشور باقی ماند. اهمیت تاریخی ۲۸ مرداد فقط در سقوط یک دولت خلاصه نمیشود. این رویداد در ذهن بسیاری از ایرانیان به نمادی از شکنندگی نهادهای سیاسی، مداخله خارجی و گسست میان جامعه و قدرت تبدیل شد. پس از آن، حکومت پهلوی دوم بیش از پیش به سمت تمرکز قدرت حرکت کرد و تجربه شکست دولت ملی مصدق، بر نگاه نسلهای بعدی به سیاست، دموکراسی و استقلال کشور سایه افکند. شاید مهمترین دلیل ماندگاری ۲۸ مرداد در حافظه تاریخی ایران این باشد که هنوز درباره معنای آن پرسشهای اساسی بیپاسخ مانده است که اگر ۲۸ مرداد رخ نمیداد، آیا مسیر دموکراسی در ایران به گونهای دیگر رقم میخورد؟ پاسخ به این پرسشها آسان نیست و شاید همین دشواری، راز ماندگاری ۲۸ مرداد باشد. این روز فقط خاطره یک کودتا نیست؛ آینهای است که ایرانیان هر نسل در آن بخشی از تاریخ سیاسی، تجربه استقلال، بحران قدرت و مسئله رابطه دولت و جامعه را بازمیبینند. ۲۸ مرداد همچنان در تاریخ ایران زنده است، زیرا پرسشهایی که آن روزها مطرح شد، هنوز به پایان نرسیدهاند. اکنون بیش از هفتاد سال از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ میگذرد، به همین مناسبت با فریدون مجلسی؛ نویسنده، دیپلمات صاحبنظر ایرانی و تحلیلگر مسائل سیاسی گفتوگو کردهایم که در ادامه میخوانید: