نام حبیب ثابت پاسال، در نقطه تلاقی سرمایهداری وابسته، نفوذ فرهنگی غرب و پیوندهای مذهبی و سیاسی پرحاشیه قرار میگیرد. بهعنوان یک کارآفرین بهایی، رابطه نزدیک او با محافل اقتصادی و فرهنگی امریکا و همچنین همکاریهای تجاری و تلویحاً سیاسی وی با رژیم صهیونیستی، تصویر نامبرده را در ذهن بسیاری از ایرانیان، به عنوان نماد نفوذ بیگانگان در اقتصاد و رسانه کشورمان، در دوران پیش از انقلاب اسلامی تثبیت کرد
جوان آنلاین: حبیب ثابت پاسال، تاجر پرنفوذ و میلیاردر معروف عصر پهلوی، از جمله چهرههای بحثبرانگیز تاریخ معاصر ایران به شمار میرود که نامش با اتهامات متعددی از جمله فساد مالی، سوءاستفاده از قدرت، قاچاق مواد مخدر و روابط ویژه با دربار پهلوی گره خورده است. او که زمانی نماینده انحصاری برندهایی، چون جنرال الکتریک و پپسیکولا در ایران بود، به واسطه پیوندهای سیاسی و مذهبی خود، مسیر ثروت اندوزی و کسب نفوذ را با شتابی حیرتآور پیمود. مقال پی آمده، به بررسی گوشهای از اقدامات او پرداخته است. امید آنکه تاریخپژوهان و عموم علاقهمندان را مفید آید.
توصیه عبدالبهاء: راهبرد اقتصادی بهائیان
در دوران سلطنت پهلویها به ویژه محمدرضا پهلوی، یکی از شاخصترین گروههایی که توانست در ساختار اقتصادی کشور جایگاه چشمگیری بهدست آورد، پیروان تشکیلات بهائیت بودند. این گروه، از زمانی که امکان ورود به عرصه سیاست برایشان فراهم شد، به تدریج کوشیدند تا هویتی مستقل برای خود رقم بزنند و با تمرکز بر فعالیتهای اقتصادی، پایههای قدرت خود را تحکیم کنند. عباس افندی یا عبدالبهاء دومین رهبر بهائیت، در سفری به اروپا صراحتاً به پیروان خود توصیه کرد: «حال شما باید در ترقی زراعی و صناعی و تجاری در ایران بکوشید….» (۱) این توصیه، نه تنها به یک اصل راهبردی در درون جامعه بهایی تبدیل شد، بلکه در عمل نیز به شکلگیری شبکهای قدرتمند از فعالان اقتصادی بهایی در سراسر کشور منجر گشت.
نفوذ بهائیان در دستگاه حکومتی پهلوی نیز مزید بر علت شد. بر اساس خاطرات ارتشبد حسین فردوست رئیس وقت اطلاعات شاه، بسیاری از بهائیانی که در دستگاه حکومت حضور داشتند، ثروت فراوانی اندوخته و در برخی مناطق تهران همچون اقدسیه و بزرگراه تهران-کرج، زمینهایی وسیع را تصرف کرده بودند. او از افرادی مانند عبدالحسین نعیمی نام میبرد که زمینهایی را به جامعه بهائیت اهدا کرده بودند. (۲) اسناد ساواک نیز بر این مسئله مهر تأیید میزند. در یکی از این اسناد به تاریخ ۱۹ مرداد ۱۳۵۰، نقل قولی از یک جلسه بهائیان در شیراز به این ترتیب آمده است: «بهائیان در کشورهای اسلامی پیروز هستند و میتوانند امتیاز هر چیزی را که میخواهند، بگیرند. تمام سرمایههای بانکی و ادارات و رواج پول در اجتماع ایران، مربوط به بهائیان و کلیمیان است. تمام آسمانخراشهای تهران، شیراز و اصفهان، مال بهائیان است. چرخ اقتصاد این مملکت، به دست بهائیان و کلیمیان میچرخد….» (۳) در میان سرمایهداران مشهور بهایی نامهایی چون: هژبر یزدانی، جلیل اردکانی و ابوالحسن ابتهاج به چشم میخورد، اما شاید برجستهترین نام در میان آنها، حبیب ثابت پاسال باشد. او نهتنها تاجر و سرمایهداری سرشناس، بلکه عضو محفل روحانی بهائیان ایران و رئیس شرکت امنا نیز بود.