تولید سالانه ۱۰۰ هزار تن محصولات گلخانهای در ۸۰۰ واحد و صادرات ۴۰ درصد از این تولیدات، گام بلند همدان در مسیر توسعه است
جوان آنلاین: در کشوری که سالهاست تنش آبی به یکی از اصلیترین تهدیدهای توسعه بدل شده، حتی بهبود نسبی بارشها هم نمیتواند به معنای پایان بحران باشد زیرا مسئله اصلی، نه فقط میزان بارندگی، بلکه چگونگی مدیریت منابع آبی است. در این میان، بخش کشاورزی به عنوان بزرگترین مصرفکننده آب، همچنان در بسیاری از مناطق با الگوهای سنتی پیش میرود و بخش مهمی از منابع را هدر میدهد. در چنین شرایطی، حرکت به سمت سامانههای نوین آبیاری و توسعه کشت گلخانهای ضرورتی اجتنابناپذیر برای تداوم تولید و حفظ منابع است. استان همدان در همین مسیر، با تکیه بر تولید سالانه ۱۰۰ هزار تن محصولات گلخانهای در ۸۰۰ واحد فعال، برنامه صادرات ۴۰ درصد از این تولیدات را هدفگذاری کرده است. از سوی دیگر، در رزن نیز برنامهریزی برای ایجاد هزار هکتار فضای گلخانهای و ثبت ۵۲۵ هکتار درخواست سرمایهگذاری، نشانهای از شتاب این تغییر است که با ورود گلخانههای هوشمند و هیدروپونیک، رنگی فناورانهتر به خود گرفته است.
همدان در سالهای اخیر نشان داده که توسعه گلخانهای را به عنوان بخشی از نقشه راه کشاورزی آینده خود تعریف کرده است. افزایش سطح زیرکشت گلخانهها، تمرکز بر شهرکهای کشاورزی، جذب سرمایهگذار، حرکت به سمت فناوریهای هوشمند و توجه به بازار صادراتی، همگی از وجود یک برنامهریزی منسجم حکایت دارد. این روند اگرچه هنوز با نقطه مطلوب فاصله دارد، اما نشانههای روشنی از عبور تدریجی از کشاورزی پرمصرف و سنتی به سمت تولید دانشبنیان، بهرهور و بازارمحور در استان دیده میشود که در صورت تکمیل زیرساختها میتواند سهم همدان را در تولید و صادرات بیش از گذشته افزایش دهد.
آب، نقطه آغاز تغییر الگوی کشت
مسئله آب، مهمترین دلیل حرکت به سمت کشتهای گلخانهای در همدان است. استانی که مانند بسیاری از مناطق کشور با محدودیت منابع مواجه است، ناگزیر باید الگوی تولید خود را بازتعریف کند. کشاورزی سنتی، بهویژه در بخش صیفی و سبزی، هم مصرف آب بالایی دارد و هم در برابر نوسانات اقلیمی آسیبپذیر است. گلخانهها، در این شرایط، ابزاری برای مدیریت مصرف، کنترل کیفیت و افزایش عملکرد در واحد سطح به شمار میآیند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان، با بیان اینکه طی سه سال اخیر، رویکرد این سازمان باعث شده سطح زیرکشت گلخانهها از حدود ۲۰۰ هکتار به بیش از ۳۱۰ هکتار برسد، میگوید: «بنا بر آمارهای رسمی، ۳۱۸ هکتار فضای گلخانهای در استان فعال است و ۱۱۸ هکتار آن در قالب ۹ شهرک گلخانهای دولتی و خصوصی متمرکز شدهاند. این تمرکز، نشان میدهد سیاستگذار به جای توسعه پراکنده، به سمت ایجاد زیرساختهای متمرکز و قابل پشتیبانی حرکت کرده است.»
حمزه خانجانیافشار ادامه میدهد: «توسعه کشتهای گلخانهای با محوریت مدیریت مصرف آب، افزایش بهرهوری و تقویت حضور در بازارهای هدف صادراتی، به صورت جدی و با استفاده از توان بخش خصوصی و دولتی دنبال میشود.»
به گفته این مسئول، حرکت به سمت کشاورزی گلخانهای ضرورتی اجتنابناپذیر است و توسعه این بخش علاوه بر کاهش قابلتوجه مصرف آب، موجب افزایش بهرهوری در واحد سطح و تولید محصولات بازارپسند میشود.
شهرکهای گلخانهای، ستون فقرات برنامه توسعه
آنچه توسعه گلخانهای همدان را از یک روند پراکنده به یک برنامه ساختارمند تبدیل کرده، تکیه بر شهرکهای کشاورزی و گلخانهای است. در استان، ۱۲ شهرک گلخانهای تعریف شده که ۹ شهرک هماکنون در مدار تولید قرار دارند و سه شهرک دیگر مراحل اجرایی و مطالعاتی را طی میکنند. از مجموع ۱۱۸ هکتار گلخانه مستقر در شهرکها، ۱۰۴ هکتار در اختیار بخش دولتی و ۱۴ هکتار متعلق به بخش خصوصی است.
مدیر شهرکهای گلخانهای سازمان جهاد کشاورزی استان همدان به «جوان» میگوید: «در حال حاضر ۳۱۸ هکتار کل سطح گلخانهای استان را تشکیل میدهد که از این میزان، ۱۱۸ هکتار در قالب شهرکهای کشاورزی ۹گانه فعال هستند.»
امیرعباس کردیان با اشاره به مسیر توسعه این زیرساختها میافزاید: «در مجموع ۱۲ شهرک گلخانهای در استان تعریف شده که ۹ شهرک هماکنون به صورت فعال در چرخه تولید قرار دارند. شهرستان ملایر بیشترین سهم را در توسعه شهرکهای کشاورزی استان به خود اختصاص داده و بزرگترین شهرک گلخانهای استان با وسعت ۶۸ هکتار در این شهرستان واقع شده است.»
این الگو از آن جهت مهم است که توسعه گلخانه بدون زیرساخت، به سادگی به بنبست میرسد. راه دسترسی، انرژی، آب، سورتینگ، بستهبندی و خدمات فنی، حلقههایی هستند که اگر در کنار هم قرار نگیرند، تولیدکننده نمیتواند در بازار رقابتی دوام بیاورد. به نظر میرسد همدان این موضوع را درک کرده و به همین دلیل توسعه گلخانه را با زنجیرههای پشتیبان همراه کرده است. ایجاد شهرک دامپروری ۳۵ هکتاری و شهرک شیلاتی هفت هکتاری در نهاوند نیز نشانهای از همین نگاه تکمیلی به زنجیره ارزش کشاورزی است.