خبرگزاری میزان – بدون اغراق یکی از مظاهر شکوه و افتخارآفرین عرصههای تاریخی کشور عزیزمان ایران در اردوگاههای اسرای ایرانی جنگ تحمیلی در خاک دشمن رقم خورد. رژیم بعث عراق بارها اذعان کرد که در این اردوگاهها شاهد انقلابی عظیم از سوی اسیران بوده تا جایی که میگفتند معلوم نبود ایرانیها اسیر ما هستند یا ما اسیر آنها.
باری در برگ برگ تاریخ پر تلاطم این مرز و بوم، خونها بر خاکها ریخته تا آنچه ماندنی و ماناست، این مرز پرگوهر باشد. از میان همه این حماسهها، مقاومت در سالهای تلخ اسارت، چیز دیگری است. چیزی که شاید هر کسی توان تحمل دوران اسارت را نداشته باشد. هر قدر هم مقاوم، انسان را آستانه تحملی است.
اما به واقع آزادگان عزیز و گرامی ایران را چه عنصری در زیر بار شکنجه جسم و جان و روح، روئینتن و شکیبا میساخت؟ شاید پاسخ به چنین پرسشی دستکم از منطق عقل و خرد بیرون است.
یوسف گمگشته باز آید…
۳۴ سال پیش در چنین روزی فرزندان غیور ایران اسلامی به میهن بازگشتند. فرزندانی که برای دفاع از میهن از جان خود گذشتند و ایرانیانی که دل به دریا افکندند و دشخوار روزگار را به حرمت پیر مرادشان صبر پیشه کردند. به پایدارندگان آتش در ظلمات شب، شعبدهبازان مقاومت و شکیبایی در شبکلاه درد، مردانی ایستاده در برابر طوفان تا خانه از گزند مصون بماند. آزادگان ایستادند و هر لحظه جان باختند و جاودانه تاریخ شدند. جاودانگی رازش را با فرزندان خمینی در میان نهاد.
سال ۱۳۶۹ سالی پر تلاطم برای مردم ایران بود. در گرماگرم تابستان، روز ۲۶ مرداد بالاخره جمهوری اسلامی ایران با سربلندی توانست رزمندگانی را که مجاهدانه از دین و شرف و خاک کشور دفاع کرده بودند و در دست دشمن اسیر شده بودند، به وطن بازگرداند. ستاد رسیدگی به امور آزادگان که در ۲۲ مرداد ۶۹ تشکیل شده بود، تبادل حدود ۵۰ هزار آزاده را با همین تعداد اسیر عراقی و با هماهنگی دستگاههای دیگر برعهده گرفت.
به بهانه فرارسیدن سالروز بازگشت این عزیزان که با غم فراق امامشان چشمی خنده و لبی گریان داشتند برخی از مهمترین آثار و تولیدات فیلم و سریال با موضوعیت آزادگان را بررسی میکنیم:
گر چه سینمای انقلاب هنوز هم در این حوزه به نظر کم کار میآید، اما چند اثر شاخص جور این فقر محتوایی را به دوش کشیده است. سالهای آخر دهه ۶۰ که رویکرد آثار و تولیدات هنری کشورمان به ویژه در حوزه رسانههای دیداری متمرکز به تولیدات دفاع مقدسی بود، بیشترین میزان تولیدات سینمایی و تلوزیونی با موضوع آزادگان سرافراز کشورمان را به خود اختصاص داده است و تا اوایل دهه۷۰ نیز آثار هنری در تلوزیون و سینما به بازداشتگاههای عراقی پرداختند و بخشی از آنچه بر آزادگان گذشته است را در قاب سینما و تلوزیون به نمایش در آوردند. میتوان دهه ۷۰ را نسبت به دورههای دیگر در پرداخت به این موضوع پربارتر دانست.
حاج رسول رستگاری در «نبردی دیگر»
مجموعهٔ تلویزیونی ایرانی «نبردی دیگر» که بیشتر آن را به عنوان حاج رسول رستگاری به یاد میآوریم به کارگردانی عبدالله باکیده و تهیه کنندگی مجید مولایی که در سال ۱۳۷۳ تولید و در سال ۱۳۷۴ از شبکه ۱ سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شد، به میزانی در فرهنگ عمومی جامعه خوش اقبال بود که با الهام از قصهها و حکایتهای مختلف آن لطیفهها ساخته شد و اگر تا پیش از این قهرمان و فداکار را در فرهنگ عامه «فردین» خطاب میکردند، سریال «نبردی دیگر» فردین را به حاج رسول رستگاری تغییر داد.
شاخص، چون بوی پیراهن یوسف
اما بیتردید شاخصترین اثر سینمایی که به موضوع اسرا و آزادگان اشارت دارد، فیلم بوی پیراهن یوسف است. این اثر با فیلمنامهای ملودرام به قلم ابراهیم حاتمیکیا و داریوش مودبیان، بازی منحصربهفرد استاد علی نصیریان و نیز موسیقی شاهکارمجید انتظامی و به تهیهکنندگی مجید مدرسی و کارگردانی ابراهیم حاتمیکیا که در سال ۱۳۷۴ به نمایش درآمد.
فیلم بوی پیراهن یوسف با گذشت چند دهه از تولید و نمایش آن همچنان کار میکند و با شنیدن نوای دور موسیقی آن در اذهان و یادها یادآور میشود. بیتردید از مهمترین و بهترین آثار تولید شده در تاریخ سینمای دفاع مقدس و از آثار شاخص ابراهیم حاتمیکیا است.
فیلم بوی پیراهن یوسف بر خلاف یکی دو اثر آخر حاتمیکیا فیلمی است مردمی. درامی که ابراهیم حاتمیکیا در بوی پیراهن یوسف خلق میکند، اثری است چند وجهی چند بعدی، بوی پیراهن یوسف؛ شعر است، بویایی و چشایی را نیز درگیر میکند، ایماجی است در آستانه تصادم عظیم ادبیات و سینما، انسان باشید، گیرندههای حسی شما بیتردید با تماشای بوی پیراهن یوسف تحریک خواهد شد و فارغ از اینکه اهل کدام اقلیم و سرزمین هستید.
جسورانه، چون «بیداری رؤیاها»
اگر بهترین و شاخصترین فیلم سینمایی با موضوع آزادگان را بوی پیراهن یوسف بدانیم، بیتردید حساسترین و مهمترین اثر را نیز باید به ساخته جسورانه محمدعلی باشه آهنگر اطلاق کرد.
فیلم «بیداری رؤیاها» به کارگردانی محمدعلی باشهآهنگر با زاویه متفاوت و حساسیت برانگیزی به زندگی اسرا پرداخته است.
«بیداری رؤیاها» داستان زنی به نام رخشانه با بازی هنگامه قاضیانی است که همسرش به جبهه میرود و دیگر نمیآید. پس از مدتی خبر شهادت او میرسد و مدتی بعد رخشانه به عقد برادر همسرش درمیآید. سالها بعد از کمیته مفقودین خبر میرسد که ایوب زنده است و به زودی به وطن بلاز خواهد گشت و این سرآغاز چالشهای تازهای برای رخشانه است.
واقعیتی دراماتیک «۲۳ نفر»
در دهه ۹۰ گر چه آثار کمتری در این حوزه تولید شد، اما فیلمهای با کیفیت و سر حالی را شاهد بودیم. بیتردید یکی از مهمترین و بهترین آثاری که درباره رزمندگان و اسیران ساخته شد، فیلم «۲۳ نفر» به کارگردانی مهدی جعفری است. این فیلم الهام گرفته از واقعیتی تاریخی است و بر اساس خاطرات ۲۳ نفر از رزمندگان نوجوان ایرانی که در جریان جنگ ایران و عراق در سال ۱۳۶۱ به اسارت نیروهای عراقی درآمدند، ساخته شده است.
پرالتهاب و مهیج، چون «شماره ۱۰»
از آخرین آثاری که درباره وضعیت اسرا در اردوگاههای عراقی ساخته شده، «شماره ۱۰» به کارگردانی حمید زرگرنژاد است. «شماره ۱۰» یک اثر خوش ریتم و هیجان آفرین داشته و به مانند ۲۳ نفر براساس یک داستان واقعی نوشته شده است.
«شماره ۱۰» روایت یکی از افسران ارتش جمهوری اسلامی ایران است که پس از اسارت در یکی از اردوگاههای رژیم بعثی نقشه فرار از اردوگاه طراحی میکند. فیلم حال و هوای پرتنش و ملتهبی دارد و در ایجاد دلهره و هیجان برای مخاطب اثری موفق محسوب میشود.
هنری و پرافتخار، چون «اتوبوس شب»
«اتوبوس شب» در بیستوپنجمین دوره جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و در مجموع نامزد ۴ جایزه بهترین فیلم، بهترین کارگردانی، بهترین بازیگر نقش اول مرد خسرو شکیبایی و بهترین بازیگر نقش دوم مرد مهرداد صدیقیان شد. دستاورد اتوبوس شب از میان این نامزدیها تنها دیپلم افتخار بهترین بازیگر نقش اول مرد برای خسرو شکیبایی بود. این فیلم که سیاه و سفید منتشر و در جشنواره فیلم فجر و جشن خانه سینما در رشتههای کارگردانی، فیلمنامه و بازیگری برنده جوایز مختلفی شدهاست.
