برای بسیاری از مردم، طاعون با «مرگ سیاه» و همهگیری ویرانگر قرون وسطی شناخته میشود؛ اما نتایج پژوهشی تازه که در نشریه Nature منتشر شده، نشان میدهد تاریخ این بیماری بسیار طولانیتر از آن چیزی است که تاکنون تصور میشد. گروهی از پژوهشگران بینالمللی با استخراج و توالییابی دیانای باکتری «یرسینیا پستیس» (Yersinia pestis) از دندانهای انسانهایی که حدود ۵۵۰۰ سال پیش در گورستانهای شکارچی-گردآورندگان اطراف دریاچه بایکال در سیبری دفن شده بودند، شواهدی به دست آوردهاند که نشان میدهد این باکتری هزاران سال پیش از شکلگیری نخستین شهرها نیز توانایی ایجاد شیوعهای مرگبار را داشته است.
این پژوهش نهتنها یکی از قدیمیترین ژنومهای شناختهشده عامل طاعون را بازسازی کرده، بلکه به معمایی باستانشناختی نیز پاسخ داده است؛ معمایی که نزدیک به سه دهه ذهن پژوهشگران را به خود مشغول کرده بود: چرا شمار کودکان دفنشده در برخی از این گورستانها بهطور غیرعادی زیاد است؟ بررسی همزمان دادههای ژنتیکی، تاریخگذاری رادیوکربنی، اطلاعات مربوط به تدفین و روابط خویشاوندی استخراجشده از دیانای نشان داد این مرگهای گسترده، به احتمال زیاد، نتیجه شیوع طاعون بوده است.
«روئرید مکلئود» (Ruairidh Macleod) ، پژوهشگر پسادکتری «کالج آل سولز» (All Souls College) دانشگاه آکسفورد که در زمینه دیانای باستانی و بیماریهای مشترک انسان و حیوان پژوهش میکند، در گفتوگو با خبرنگار آناتک، از چگونگی این کشف، نقش یک «ابرآنتیژن» در مرگبار بودن سویههای باستانی، مسیر احتمالی انتقال بیماری از مارموتها به انسان و درسهایی میگوید که مطالعه قدیمیترین شیوعهای شناختهشده طاعون میتواند برای شناخت بیماریهای نوپدید امروز در اختیار دانشمندان قرار دهد.