فاصله غیرفقرا با خط فقر در شرایطی کاهش معناداری پیدا کرده که هزینههای حمایتی دولتها در سالهای اخیر رشد داشته است!
جوان آنلاین: در حالی که در سال ۹۷ سهم هزینههای حمایتی از کل بودجه ۲۵ درصد بود در بودجه ۱۴۰۳ این رقم به ۳۷ درصد رسیده است. در یک شرایط متعارف، قاعدتا با این رشد ۱۰ درصدی حمایتی باید انتظار کاهش سطح فقر در جامعه را داشتیم، اما گزارشهای رسمی از مسالهای دیگر حکایت دارد. مرکز پژوهشهای مجلس به تازگی در گزارشی به دلایل این امر و ضرورت بازنگری در سیاستهای حمایتی پرداخته است.
افزایش سهم یارانهها در بودجه
در بودجه سال جاری سهم یارانههای نقدی، یارانه نان و کمک به صندوقهای بازنشستگی به ۹۱۱ هزار میلیارد تومان رسیده است. این عدد به معنای آن است که ۳۷ درصد از منابع عمومی بودجه به نوعی به سیاستهای حمایتی بازمی گردد که در حال حاضر حدود ۷۵ میلیون ایرانی را شامل میشود. با این حال به دلیل مصائب ناشی از تورم در کشور این حمایتها به اصابت نرسیده و نه تنها جمیعیت افراد زیرفقر کاهش نیافته بلکه برعکس حدود یک سوم جمعیت کشور زیر خط فقر قرار دارند و دهکهای میانی نیز فاصله قابل توجهی با خط فقر ندارند.
تورم مزمن در ایران
کارشناسان چندین دلیل مهم را علت اصلی ناکارآمدی سیاستهای حمایتی میدانند. اولین مساله آن درگیری کشور به تورم مزمن است. تورم در تعریفی ساده همانند اخذ مالیات از فقرا است و در شرایطی که کشور درگیر تورمهای بالا است قاعدتا سیاستهای حمایتی هر چقدر نیز گستردهتر شود باز هم از تورم بازمی ماند.
نکته قابل توجه در اینجا ریشه یابی تورم است. دولتها اغلب برای تامین منابع سیاستهای حمایتی مجبور به استقراض از بانک مرکزی هستند و این مساله خود علت اصلی تورمهای مزمن به خصوص در سالهای اخیر بوده است! بنابراین اگرچه دولتها به ظاهر سیاستهای حمایتی را اعمال میکنند، اما در واقع کسری بودجه ناشی از تامین این منابع، منجر به برداشت غیرمستقیم منابع حمایتی از جیب شهروندان میشود؛ بنابراین به گفته کارشناسان مهمترین راهکار حمایتی از مردم، کنترل تورم و در گام بعدی برای ایجاد رفاه عمومی ایجاد رشد اقتصادی است.
چالشهای حمایت غیرهدفمند
اما دلیل دوم ناکارآمدی سیاستهای حمایتی به نبود سیاست منسجم حمایتی و به موازی کاری دستگاههای حمایتی و ضعف پایگاههای اطلاعاتی برای شناسایی نیازمندان واقعی برمی گردد.
دلیل دیگر نیز به قیمت گذاری دستوری بازمی گردد که اگرچه در کوتاه مدت تورم را کنترل میکند، اما زمینه ساز تورم در میان مدت و طولانی مدت و همچنین گسترده شدن بساط دلالی و نحیف شدن تولید در کشور میشود. این چالشها در گزارش اخیر مرکز پژوهشهای مجلس مورد بررسی قرار گرفته شده است.
در این گزارش، تأکید شده است که حمایت هدفمند بهعنوان یکی از اصول اساسی در کارآمدسازی سیاستهای حمایتی شناخته میشود.