با سیستمی شدن تشریفات گمرکی و امکان ترخیص سریع کالا در صورت تکمیل مدارک همچنان مشکلاتی مانند تأخیر در دریافت مجوزها هماهنگی ناکافی بین سازمانها و اختلاف تفسیر قوانین، روند ترخیص را کند میکند
جوان آنلاین: ترخیص کالا از گمرک با چالشهای جدی مواجه است و بازسازی ساختاری و و پیادهسازی سیستمهای نوین هم نتوانسته است روند ترخیص کالا را بهبود دهد. روند ترخیص شامل چند مرحله اصلی ثبت سفارش، دریافت مجوزهای مرتبط، تأمین ارز و اظهار کالا به گمرک است. کالاهایی که مدارک کامل دارند، امکان ترخیص سریع در کمتر از سه روز را دارند، اما بخش قابل توجهی از کالاها با تأخیر مواجه میشوند. حدود ۷۰درصد اظهارنامهها براساس مدیریت ریسک در مسیر سبز و زرد ترخیص میشوند و نیازی به بازرسی فیزیکی ندارند، اما ۳۰ درصد باقیمانده در مسیر قرمز بررسی دقیق میشوند و زمان بیشتری میطلبند.
یکی از دلایل اصلی تأخیر، انتظار برای دریافت مجوزهای سازمانهای مختلف است که هماهنگی بین آنها گاهی ناقص است. حتی بدون همکاری کامل دستگاهها، روند ترخیص کالاهای اساسی نیز طولانی میشود. با وجود سامانههای الکترونیکی و مدیریت ریسک، تحقق وعده دو تا سه روز ترخیص نیازمند شفافیت بیشتر مقررات، هماهنگی بین سازمانها و تکمیل کامل مدارک است تا فرآیند گمرکی به صورت واقعی کوتاه و کارآمد شود.
ترخیص کالا از گمرک، حتی پس از پیادهسازی سامانههای نوین، هنوز با چالشهای قابل توجهی مواجه است. روندی که از دریافت پروفرما و ثبت سفارش آغاز میشود و تا تحویل کالا به واردکننده ادامه دارد، شامل مراحل متعددی است که هر کدام میتواند منجر به تأخیر شود. با وجود وعده مسئولان گمرک مبنی بر امکان ترخیص سریع در دو تا سه روز، تجربه عملی نشان میدهد، تحقق این زمان کوتاه، تنها در صورت تکمیل تمامی مدارک و هماهنگی کامل بین سازمانهای مرتبط ممکن است. روند ترخیص کالا از گمرک را میتوان در چند مرحله اصلی تقسیم کرد: ثبت سفارش، دریافت مجوزهای لازم، تأمین ارز و اظهار کالا به گمرک. ثبت سفارش نخستین گام است که بدون آن امکان پیشبرد سایر مراحل وجود ندارد. واردکننده باید پیش از هر اقدامی، پروفرما یا پیشفاکتور کالا را از فروشنده دریافت کند و پس از بررسی قیمت و شرایط، مراحل ثبت سفارش را انجام دهد. در این مرحله، اطلاعات کامل کالا، ارزش آن و مشخصات فروشنده و خریدار وارد سیستم میشود. دریافت مجوزهای مرتبط از دیگر مراحل مهم است. وزارت صنعت، معدن و تجارت، سازمان استاندارد، سازمان انرژی اتمی، دامپزشکی و قرنطینه، هر کدام بسته به نوع کالا مجوز صادر میکنند. در برخی موارد، واردکننده ممکن است منتظر صدور چند مجوز همزمان باشد و همین مسئله باعث ایجاد تأخیر میشود. حتی کالاهای اساسی که با اولویت بالا ترخیص میشوند نیز گاهی با کندی مواجه میشوند اگر هماهنگی بین دستگاهها کامل نباشد. تأمین ارز نیز مرحلهای حساس است. بدون کد منشأ ارز، امکان اظهار کالا به گمرک وجود ندارد. بر اساس تبصرههای قانونی، تقریباً همه کالاهای وارداتی باید دارای ثبت سفارش و کد منشأ ارز باشند، مگر موارد استثنایی مانند کالاهای اساسی و دارویی که با مجوز ویژه امکان ترخیص بدون کد منشأ ارز دارند. تجربه نشان داده است، حتی در ایام بحرانی، مانند دفاع مقدس ۱۲روزه، تلاش برای ترخیص سریع کالاهای اساسی تنها با همکاری دقیق بین دستگاهها امکانپذیر بود.
پس از تکمیل مراحل فوق، کالا آماده اظهار به گمرک میشود. اظهارنامه وارداتی شامل اطلاعات کامل کالا، مبدأ و مقصد، ارزش، تعرفه گمرکی و اسناد مرتبط است. این اظهارنامه وارد سیستم الکترونیکی گمرک شده و بر اساس مدیریت ریسک، مسیر ترخیص کالا تعیین میشود. حدود ۷۰درصد کالاها در مسیر سبز و زرد قرار میگیرند و نیازی به بازرسی فیزیکی ندارند. مسیر قرمز شامل کالاهایی است که نیازمند ارزیابی فیزیکی و کارشناسی دقیق هستند.