امام موسی کاظم (ع)، هفتمین امام شیعیان، در شرایطی ویژه به امامت رسیدند که حکومت عباسی (به ویژه هارون الرشید) فشار شدیدی بر اهل بیت (ع) وارد میکرد. با وجود زندانی شدن به مدت حدود ۱۴ سال در زندانهای بصره و بغداد ایشان با استفاده از شیوههای هوشمندانه، جامعه اسلامی را رهبری کردند.
شیوههای رهبری امام در زندان
۱. هدایت از طریق نامهنگاری و پیامرسانی:
– امام (ع) از طریق وکیلان خاص (مانند علی بن یقطین) با شیعیان ارتباط داشتند. ایشان در نامهها به پرسشهای فقهی پاسخ میدادند و دستورات سیاسی-اجتماعی صادر میکردند. (کتاب «الارشاد» شیخ مفید، جلد ۲، صفحه ۲۳۱)
۲. شبکه ارتباطی مخفی:
– امام (ع) شبکهای از نمایندگان را در سراسر جهان اسلام (از ایران تا عراق و حجاز) سازماندهی کردند تا اخبار و احکام را منتقل کنند که میتوان به تشکیلات «وکالت» که بعدها به هسته مرکزی شیعه در عصر امامت امام جواد (ع) تبدیل شد، اشاره کرد.