در طول یکدهه اخیر، هر سال به طور میانگین یک سال به زمان اجرای پروژههای عمرانی افزوده شده و براساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، متوسط اجرای پروژههای عمرانی هماکنون به ۱۷ سال رسیده است
جوان آنلاین: در طول یکدهه اخیر، هر سال به طور میانگین یک سال به زمان اجرای پروژههای عمرانی افزوده شده و براساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، متوسط اجرای پروژههای عمرانی هماکنون به ۱۷ سال رسیده است که در مقایسه با بسیاری از کشورها تقریباً فاصله دوبرابری دارد. قرار بود در برنامه هفتم توسعه نسبت بودجه عمرانی به بودجه عمومی به ۲۵ درصد افزایش یابد، اما گزارشها حاکی از آن است که دولت به دنبال نصفکردن این سهم است.
پروژههای عمرانی آیینهای از توان مدیریت منابع و برنامهریزی برای آیندهاند و طولانیشدن روند اجرای آنها تصویر خوشایندی از کارنامه عمرانی کشور به جای نگذاشته است. به رغم اهمیت پیشرفت پروژههای عمرانی و نقش آن در رشد اقتصادی، سهم بودجههای عمرانی اغلب ناچیز بوده و همان مبالغ نیز با کسری بودجه آب میرود و از سهم آن کاسته و در نهایت محقق نمیشود؛ دلیل این مسئله نیز مشخص است حذف بودجه عمرانی، همانند تأخیر در پرداخت حقوق و مسائل جاری دولت دردساز نیست و از این رو بخش عمرانی همواره در غربت به سر میبرد.
در حالی که طبق قانون برنامه هفتم توسعه نسبت بودجه عمرانی به بودجه عمومی کشور باید به ۲۵ درصد افزایش یابد، در پیشنهاد جدید دولت این سهم به حدود ۱۲ درصد کاهش یافته است؛ تصمیمی که به گفته کارشناسان و نمایندگان مجلس مغایر با روح توسعه و تقویت سرمایهگذاری در کشور است.
کاهش سهم بودجه عمرانی به معنای تداوم اداره کشور با اتکا به هزینههای جاری است، در حالیکه قانونگذار تأکید داشت باید از هزینههای جاری کاسته و بر اعتبارات عمرانی افزوده شود تا چرخ رشد و اشتغال در کشور حرکت کند. کارشناسان هشدار میدهند که چنین روندی موجب رکود در پروژههای ملی، کاهش ظرفیت اشتغال و افت شاخصهای توسعهای خواهد شد.
نمایندگان مجلس معتقدند، دولت باید به احکام صریح برنامه هفتم پایبند باشد؛ مجلس نیز موظف است با قدرت در برابر این انحراف بایستد و اجازه ندهد برنامه از ریل اصلی خود خارج شود.
سرنوشت تلخ ۸۰هزار پروژه نیمهتمام
براساس برآوردههای صورت گرفته، بین ۵۰ تا ۸۰هزار پروژه نیمه تمام در کشور وجود دارد. یکی از برنامههای دولت چهاردهم، اتمام پروژههای مهم عمرانی بوده که سالها در حال خاک خوردن است. مقامات دولت بارها اعلام کردهاند که قصد شروع پروژهای جدید را نداشته و به دنبال تکمیل پروژههای نیمه تمام عمرانی هستند. حالا با درخواست دولت برای کاهش بودجه عمرانی، تحقق این وعده در برنامه هفتم توسعه در ابهام قرار میگیرد.
کارشناسان درخصوص دلایل تأخیر در تکمیل پروژههای عمرانی دلایل متعددی را عنوان میکنند که مهمترین آن را باید در ساختار ناکارآمد بودجه ریزی، ضعف مدیریت و بروکراسی جستوجو کرد.
پیامدهای تأخیر در تکمیل پروژههای عمرانی
روند طولانی و فرسایشی تکمیل پروژههای عمرانی و زیرساختی، پیامدهای گستردهای از جمله اتلاف منابع محدود مالی و افزایش هزینههای تمام شده پروژهها و عقبماندگی زیرساختی را به همراه دارد. وقتی پروژهای سالها در مرحله ساخت باقی میماند، هزینههای آن به دلیل تورم، تغییر قیمت مصالح و افزایش دستمزدها چندبرابر میشود. در نتیجه، منابع مالی تخصیص یافته به جای ایجاد ارزش افزوده در پروژههای نیمهتمام قفل میشوند. این وضعیت بهرهوری سرمایه را کاهش داده و مانع از تخصیص مؤثر بودجه به طرحهای جدید میشود.
تأخیر در اجرا باعث بازنگریهای مکرر در طرح، اصلاح قراردادها و پرداخت خسارات به پیمانکاران میشود. این روند هزینه تمامشده پروژهها را گاه تا چند برابر رقم اولیه افزایش میدهد و در نتیجه دولت برای تأمین بودجه ناچار به استقراض یا کاهش هزینه در بخشهای دیگر میشود.
از سوی دیگر، پروژههای عمرانی معمولاً زیربنای رشد اقتصادی مناطق هستند و تأخیر در بهرهبرداری از این پروژهها به معنی تداوم کمبود خدمات عمومی، کاهش جذابیت سرمایهگذاری بخش خصوصی و ادامه نابرابری منطقهای است.