کریم یزدیخواه، کارشناس اقتصادی در گفتوگو با «جوان»، با انتقاد جدی از عملکرد شبکه بانکی: بانکها به جای ایفای نقش توسعهای به بازیگران اصلی فعالیتهای سوداگرانه و رانتی تبدیل شدهاند
جوان آنلاین: وامهای خرد مانند وام ازدواج، وام فرزندآوری و وام اشتغال از جمله وامهای تعیین شده در تبصره ۱۵ قانون بودجه ۱۴۰۴ تعیین شده است. صف وام ازدواج بیش از ۵۰۰ هزارنفر است و اخذ وام فرزندآوری تقریباً محال است و در نهایت وام اشتغال نیز تاکنون با گذشت ۹ ماه از سال عملکرد صفر دارد که بیانگر عملکرد فاجعهبار بانک مرکزی در زمینه پرداخت وامهای تعیین شده در قانون بودجه است.
یکی از اصلیترین محورهای عدالت اجتماعی و توسعه فراگیر در نظام بودجهریزی کشور، نحوه تخصیص منابع و تسهیلات بانکی به اقشار مختلف مردم است. در قانون بودجه ۱۴۰۴ نیز تبصره ۱۵ بهعنوان یکی از مهمترین بخشهای حمایتی، مأموریت ویژهای برای شبکه بانکی کشور در زمینه پرداخت وامهای ازدواج، فرزندآوری و اشتغال تعیین کرده است. این تبصره در واقع بازتابی از سیاستهای کلی جمعیت، حمایت از خانواده و تقویت اشتغال پایدار است که اجرای دقیق آن میتواند به بهبود شاخصهای رفاه عمومی و تقویت تقاضای کل در اقتصاد منجر شود. با این حال، بررسی عملکرد ۹ماهه سال ۱۴۰۴ نشان میدهد، دولت و نظام بانکی در اجرای این مأموریت قانونی، نه تنها توفیقی نداشتهاند بلکه با نوعی شکست ساختاری و فاجعه مدیریتی روبهرو شدهاند.
امروز صف وام ازدواج از مرز ۵۰۰هزار نفر گذشته است و دریافت وام فرزندآوری تقریباً به امری محال تبدیل شده است. در کنار آن، عملکرد صفر دولت در زمینه پرداخت وام اشتغال به مددجویان و کارآفرینان خرد، تصویر کاملی از بحران اجرای تبصره ۱۵ قانون بودجه ارائه میدهد. این واقعیت که با وجود گذشت بیش از سهچهارم سال، عملاً بخش عمدهای از اهداف این تبصره محقق نشده است، نشان میدهد دولت و بانک مرکزی در اولویتبندی مأموریتهای اقتصادی خود، از مسیر عدالتمحور و تولیدمحور فاصله گرفتهاند و درگیر نگاههای انحرافی و مصلحتجویانهای شدهاند که نتیجه آن، تضعیف اعتماد عمومی به نظام مالی و بانکی کشور است.
وضعیت اجرای قانون بودجه در زمینه پرداخت تسهیلات بانکی نشان از وضعیت بسیار بد عملکرد بانک مرکزی در نظارت بر شبکه بانکی دارد؛ این در حالی است که خلق نقدینگی به وسیله شبکه بانکی و در نظام ذخیره جزئی متوقف نشده است و شاهد حجم بسیار بالای پرداخت تسهیلات شبکه بانکی به زیرمجموعههای خود در عین در صفماندن مردم برای وامهای خرد حمایتی است.
بسیاری از بانکهای خصوصی تسهیلات را به شرکتها و حلقههای مرتبط با خود میدهند
در همین رابطه ابوالفضل ابوترابی، عضو کمیسیون امور داخلی کشور و شوراهای مجلس با انتقاد شدید از وضعیت پرداخت تسهیلات خرد در کشور گفت: در حال حاضر وامهای تعیین شده در قانون بودجه اعم از وام فرزندآوری، ازدواج یا اشتغال، اصلاً بهدرستی پرداخت نمیشود. بانکها با بهانههایی نظیر نبود بودجه کافی از پرداخت این تسهیلات طفره میروند و عملاً اجرای قوانین مصوب مجلس را متوقف کردهاند. متأسفانه هیچ یک از وامهای تعیین شده در قانون بودجه در تبصره ماده ۱۵ این قانون پرداخت نمیشود. بانک مرکزی باید فوراً در این مسئله ورود کند. بسیاری از بانکهای خصوصی تسهیلات را نه به مردم، بلکه به شرکتها و حلقههای مرتبط با خود میدهند. وقتی یک بانک خصوصی میتواند تنها به فرزند یکی از وزرای اسبق راه و شهرسازی وامی معادل ۴ هزارو ۹۰۰ میلیاردتومان پرداخت کند، طبیعی است که بودجهای برای وام اشتغال و ازدواج باقی نمیماند.
ضعف عملکرد رئیس بانک مرکزی و نظارت بسیار بد بر شبکه بانکی عامل اصلی وضعیت بد وامهای خرد هستند
عباس نخعیراد، نماینده مجلس نیز در رابطه با عملکرد فاجعهبار بانک مرکزی در زمینه پرداخت تسهیلات خرد حمایتی در قالب تبصره ۱۵ قانون بودجه خاطرنشان کرد: ضعف عملکرد رئیس بانک مرکزی و نظارت بسیار بد بر شبکه بانکی عامل اصلی وضعیت بد وامهای خرد است. عملکرد بانک مرکزی در زمینه پرداخت تسهیلات مرتبط با تبصره ۱۵ قانون بودجه مطلوب نبوده است و شاهد توقف وام اشتغال و وام فرزندآوری هستیم و صف وام ازدواج نیز بسیار طویل شده است و جوانان دیگر امیدی به دریافت وام ازدواج ندارند. باید فشار بیشتری به این مؤسسات مالی وارد شود تا به وظایف خود عمل کنند.