سری به یکی از نمایشگاههای فروش لوازم خانگی داخلی میزنم. یک خانم حدوداً ۶۰ساله و بازنشسته آموزش و پرورش، معلم، درحالیکه زیر لب زمزمه میکند، با اکراه به محصولاتی که غرفه به غرفه چیده شده نگاه میکند.
اقتصاد۲۴- به او نزدیک میشوم. چشم در چشم میشویم. بیهوا لب به سخن میگشاید و میگوید: «از وقتی لوازم خارجی از ایران رفتند، خیلی درگیر شدم برای خرید جهیزیه دخترم… برای تعویض وسایل خانهام.» به نظر تجربه بدی داشت: «یک غذاساز از یک برند ایرانی گرفتم که خیلی زود از بین رفت. نه گارانتی داشت و نه خدمات پس از فروش.» پرسیدم دوست داشتید برای دخترتان از همان برندهای خارجی خرید کنید یا برند ایرانی خوب هم سراغ دارید؟». گفت: «دوست دارم بیشتر هزینه کنم، اما اجناس خارجی بخرم، چون خیالم راحتتره. وقتی محصولات تنوع نداره، قدرت انتخاب خریدار هم کمه و مجبوره به قیمتهای بالا و کیفیت پایین، تن بده.»
آنقدر لوازم خانگی در غیاب رقبای خارجی خود، جولان داده و قیمتها را سرسام آور گران کردهاند که عجیب نیست مردم بهجای خرید برخی از لوازم خانگی داخلی که بعضاً به آنها بنجل هم میگویند، همان لوازم خانگی قدیمی خارجی خود را تعمیر کنند. کمی در سایتها و شبکههای اجتماعی که بگردید، پر است از مغازههایی که این لوازم را تعمیر میکنند.
زوج جوان دیگری را میبینم. به نظر از خریدهای خود راضی هستند. پرسیدم: «راضی هستید از خریدها؟ من نمیدانم چه باید بخرم که خیالم راحت باشد، آخر قبلاً لوازم خانگی کرهای را امتحان کرده بودم یا همان برندهای قدیمی ایرانی که عمری بودند.» زن جوان میگوید: «از چیزی که خریدیم راضی هستیم. وسائلمون آسیب دیده بود، گارانتی داشت و آمدند و راحت تعمیر کردند. اگر جنس خارجی بگیریم، گارانتی ندارد. نمیتوانیم اعتماد کنیم که اصلاً جنس اصل است یا نه و این خیلی مسخره است.» همسرش ادامه میدهد: «چیزهای عجیب و غریبی شنیدیم درباره اینکه روی لوازم خانگی مارکهای برندهای خارجی میزنند و به مردم غالب میکنند. قاچاق خیلی زیاد است. این چیزها باعث شده بیاعتماد شویم، اما اجناس داخلی هم آنچنان که باید کیفیت ندارند. شاید خدمات پس از فروش آنها خوب باشد، اما باید کیفیتشان را بالاتر ببرند.»
این گپوگفت کوتاه را چندی پیش در نمایشگاه لوازم خانگی داشتم. جالب است که نگاهها تغییری نکرده و گویا خیلی از مردم در انتظار واردات رسمی لوازم خانگی و ارزان شدن آن هستند. خیلیها جهیزیه نخریده یا به علت گرانی، خرید آن را عقب انداختهاند. یک تصمیم توانست زندگی خیلی از زوجهای جوان را تغییر دهد. بماند که سایرین هم برای تعویض لوازم خود دچار مشکلات جدی شده بودند.
در همین گیرودار و فضایی که در جامعه سنگینی میکند، ممنوعیت واردات لوازم خانگی هم پنجساله میشود. در همین حال صدور بخشنامه اخیر معاون اول رئیسجمهوری، شائبه آزاد شدن تدریجی واردات لوازم خانگی را ایجاد کرده است. امیدها برگشته است. در این بخشنامه آمده بود که «واردات لوازم و تجهیزات برقی و گازسوز (لوازم خانگی) مجاز است.» موضوعی که البته فهوای آن را تولیدکنندگان لوازم خانگی داخلی گردن نمیگیرند. رئیس اتحادیه لوازم خانگی تهران در این باره گفته: «بخشنامهای که با عنوان آزادسازی واردات لوازم خانگی در رسانهها منتشر شد، به معنی آزادسازی واردات نیست و فقط مربوط به استاندارد کالاهایی است که در حال حاضر به کشور وارد میشود.»
براساس بخشنامهای که از سوی محمد مخبر، معاون اول رئیس دولت، خطاب به وزارتخانههای نیرو، کشور، راه، صنعت، آموزش و پرورش، نفت و سازمان ملی استاندارد، منتشر شد، تصویبنامه سال ۱۳۸۸ اصلاح شده و واردات لوازم و تجهیزات برقی و گازسوز مشمول مقررات و اجرای اجباری استاندارد معیار مصرف و برچسب انرژی، فقط با دو رتبه برتر انرژی و براساس آخرین ویرایش استاندارد ملی معیار مصرف انرژی تجهیزات انرژیبر برقی خانگی و گازسوز مشمول مقررات اجرای اجباری، مجاز است و باید از واردات تجهیزات یادشده با رتبههای انرژی پایینتر جلوگیری شود. در این میان با وجود ابهامات بسیار در این نامه، برخی رسانهها از آن استنباط کردهاند که واردات لوازم برقی و گازسوز خانگی آزاد شده است. اما اکبر پازوکی، رئیس اتحادیه لوازم خانگی تهران در گفتگو با ایسنا، لغو ممنوعیت واردات لوازم خانگی را رد کرد و گفت: براساس این بخشنامه واردات لوازم و تجهیزات برقی و گازسوز مشمول مقررات اجباری استاندارد و برچسب انرژی است. به گفته وی در حال حاضر بهطور قانونی کولر گازی، قطعه موتور، پمپ تخلیه آب ماشین لباسشویی و ظرفشویی، موتور خردکن و هواپز و … به کشور وارد میشود. حالا براساس این نامه ردههای C، D و E نباید وارد کشور شود و همه باید در گرید انرژی A باشند.