اقتصاد۲۴-مقایسه آمارهای صادرات و واردات گمرک ایران و برخی شرکای تجاری از یک حفره آماری قابل توجه پرده برمیدارد. بررسی ارقام اعلامی گمرک ایران و چین در سال۲۰۲۳ میلادی، حداقل ۱۴میلیارد دلار اختلاف را نشان میدهد.
گرچه مسائلی همچون اختلاف در قیمت پایه گمرکی در کشورها، هزینه حملونقل کالا و قاچاق در تمام جهان میتواند بخشی از این تفاوت را توضیح دهد، اما دو عامل مختص به ایران نقش پررنگتری در این پدیده دارد؛ تحریم و ارز چندنرخی. تحریمها باعث شده که عمده تجارت ایران به صورت دومرحلهای انجام شود؛ به این معنی که در واردات و صادرات ایران حداقل یک کشور ثالث حضور دارد. علاوه بر این، سیاستهای ارزی به این مشکل دامن زده است. پیمانسپاری ارزی باعث کماظهاری در صادرات و معادلات تخصیص ارز نیز باعث بیشاظهاری در واردات شده است. این مداخله عوامل انسانی در فرآیند تجارت بستر را برای غیرشفاف بودن آمارها آماده میکند. این عوامل باعث غیررسمی شدن تجارت ایران میشود و اقتصاد ایران هزینه آن را بهطور غیرمستقیم متحمل میشود.
شفافیت آماری از ارکان یک اقتصاد پویا و سالم است. هرگونه اختلال در آمارهای اقتصادی باعث خواهد شد که سیاستگذاران دچار خطای شناختی شده و در نتیجه سیاستهای ناکارآمدی را اتخاذ کنند. یکی از مسائلی که در سالهای گذشته همواره در بین کارشناسان اقتصادی مورد مناقشه بوده، صحت آمارهای تجارت ایران است. در دهههای گذشته، دولتهای مختلف، سیاستهای متفاوت و بعضا متناقضی را در حوزه تجارت خارجی در دستور کار قرار دادهاند. به عنوان مثال پیش از دور جدید تحریمها، ارائه مشوقها برای صادرکنندگان و اعمال تعرفه بر واردات کالا سیاست اصلی دولتمردان محسوب میشد؛ بنابراین بیشاظهاری در صادرات و کماظهاری در واردات نتیجه طبیعی این سیاست بود. پس از کامل شدن معماری تحریمها علیه ایران و با در دستور کار قرار گرفتن سیاست پیمانسپاری ارزی، مشکل وارونه شده و بیشاظهاری در واردات و کماظهاری در صادرات، آمارهای تجاری را تحت تاثیر قرار داده است. در هفتههای گذشته رئیس سازمان توسعه تجارت ایران با اشاره به این مشکل، از آن به عنوان یکی از دلایل افزایش کسری تجاری کشور در سال جاری یاد کرده است.