اقتصاد۲۴-این گزارش تحقیقی مفصل که توسط مرکز پژوهشهای مجلس تهیه شده نشان میدهد که بخش صنعت ایران به تدریج در سالهای اخیر به سمت بنگاههای بزرگتر متمرکز شده و «رکود بلندمدت» در بخش صنعت طی دهه ۹۰ سایه انداخته است. به گفته بازوی پژوهشی مجلس، به جز اتفاقات منفی مانند تحریمهای اقتصادی و شوک ناشی از همهگیری کرونا، روند کلی سرمایهگذاری صنعتی در ایران از سال ۱۳۸۶ به بعد با افول و رکود رو به رو بوده است که میتوان آن را به فضای کسب و کار نامناسب، سیاستهای متغیر و بیثبات اقتصادی، افزایش دخالتهای دولت در صنایع و سایر موارد مشابه نسبت داد.
از سوی دیگر، هم در تولید و هم در سرمایهگذاری وابستگی زیادی به واردات نهادههای تولید و نیز کالاهای سرمایهای دارد و اختلال در واردات میتواند تولید را هم در کوتاهمدت و هم بلندمدت مختل کند. بر اساس یافتههای تحقیق، متوسط نسبت واردات کالای واسطهای به ارزش تولیدات در کل اقتصاد ایران ۵.۸ درصد و برای بخش صنعت ۱۱.۸ درصد است. در واقع وابستگی بخش صنعت به واردات کالای سرمایهای و واسطهای از وابستگی کل اقتصاد ایران بیشتر است و این موضوع حساسیت بیشتر این بخش به واردات را نشان میدهد. یافتههای این گزارش همچنین نشان میدهد زنجیره ارزش در بخش صنعت ایران بین صنایع بالادستی و صنایع پایین دستی حلقههای تکمیل نشده قابل توجهی دارد که این میتواند ناشی از دشواریهای فنی و تکنولوژیکی، عدم دسترسی به مواد خام خاص، یا عدم صرفه اقتصادی تولید این محصولات میانی در داخل کشور باشد.
این گزارش همچنین عنوان کرده که به جز افزایش دسترسی به نیروی انسانی دانشگاهی و تحصیلکرده (که اتفاقی برونزا نسبت به بخش صنعت محسوب میشود) در زمینه تحقیق و توســعه و همچنین در زمینه دسترسی به ماشینآلات و تجهیزات خارجی به عنوان یکی از مهمترین مسیرهای انتقال فناوری به اقتصاد ایران افول در این بخش رخ داده است.