اغلب افرادی که در ناآرامیهای اجتماعی سالهای اخیر شرکت داشتهاند و دست به رفتارهای نابهنجار و تخریبگرایانه زدهاند از یک سو به لحاظ وضع فرهنگی خانواده دچار ضعف و از سوی دیگر دارای سطح تحصیلات پایینی بودند، یعنی در واقع بازمانده از تحصیل یا ترک تحصیل کرده بودهاند
جوان آنلاین:ترک تحصیل و بازماندگی از تحصیل، دو عبارت ساده، اما با پیامدهایی بسیار سنگین. پیامدهایی که بدون شک سالیان سال گریبان فرد، جامعه و به طور کلی کشور را میگیرد. کودکی که امروز از مدرسه فاصله میگیرد، فقط از کلاس و کتاب جدا نمیشود، بلکه از یک مسیر بلندمدت زندگی کنار میکشد؛ مسیری که میتواند آینده اجتماعی، اقتصادی و حتی فرهنگی او را طور دیگری رقم بزند. به تازگی رئیس سازمان بهزیستی کشور گفته یکمیلیون کودک بازمانده از تحصیل داریم. جدای از اینکه آیا این آمار دقیق است، آیا بازماندگان از تحصیل بیش از این تعداد هستند یا حتی کمتر، با جمعیت زیادی از این قشر مواجه هستیم. در ظاهر، اما این اعداد فقط یک آمار هستند، درصدها و گزارشهایی که هر چند وقت یکبار منتشر میشود. اما نمیشود به سادگی از آن عبور کرد، چراکه پشت تک تک این اعداد، سرنوشتهایی قرار دارند که زودتر از موعد از چرخه یادگیری خارج شده یا اصلاً به یادگیری نرسیده است. مسئله وقتی جدیتر میشود که بدانیم این فاصله گرفتن از مدرسه، در بسیاری از موارد انتخاب آگاهانه نیست، بلکه به مجموعهای از فشارهای اقتصادی، ضعفهای فرهنگی، نابرابریهای آموزشی و کاهش امید به آینده گره خورده است. مجموعه عواملی که باعث میشود کودک قادر نباشد به جامعه متصل شود و این گسست در این اتصال، تنها یک مسئله فردی محسوب نمیشود، بلکه در مقیاس بزرگتر، یک مسئله اجتماعی است که باید عمیقتر و دقیقتر بدان توجه شود. چراکه ترک تحصیل و بازماندگی از تحصیل، صرفاً یک مسئله آموزشی صرف نیست، بلکه نشانهای است از وضعیتی پیچیدهتر که آینده جامعه را به شدت تحتتأثیر قرار میدهد. «جوان» در این رابطه با مجتبی همتیفر، پژوهشگر تربیتی و عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، گفتوگو کرده است تا عوامل ترک تحصیل و بازماندگی از تحصیل و همچنین راهکار مقابله با آن را مورد بررسی قرار دهد.
معمولاً آمار ترک تحصیل و بازماندگی از تحصیل بهعنوان یک شاخص آموزشی مطرح میشود، اما پیامدهای این دو پدیده فراتر از نظام آموزشی است. حال اگر امروز، فکری برای این کودکان نشود، جامعه در سالهای آینده با چه تبعاتی مواجه خواهد شد؟
هر نظام آموزشی با مجموعهای از شاخصها ارزیابی میشود و این شاخصها نشان میدهند آن نظام تا چه اندازه کارآمد و اثربخش است. در میان شاخصهای منفی، دو پدیده «ترک تحصیل» و «بازماندگی از تحصیل» اهمیت ویژهای دارند زیرا هر دو بیانگر آن هستند که بخشی از کودکان و نوجوانان از فرایند رسمی تعلیم و تربیت خارج شدهاند. اهمیت این موضوع فقط به حوزه آموزش محدود نمیشود. مطالعات و تجربههای جهانی و داخلی نشان میدهد افرادی که از آموزش رسمی محروم میمانند، در آینده بیشتر در معرض آسیبهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی قرار دارند. در بسیاری از کشورها، درصد قابل توجهی از افرادی که درگیر بزهکاری یا جرائم مختلف میشوند از سطوح پایین سواد برخوردارند و سابقه ترک تحصیل یا بازماندگی از تحصیل دارند. در ایران نیز سهم این گروهها در برخی آسیبهای اجتماعی بالاتر از میانگین جامعه است. به همین دلیل، هر کودک بازمانده از تحصیل امروز میتواند در آینده، هزینههای اجتماعی و اقتصادی سنگینی را به جامعه تحمیل کند.
مدرسه چه کمکی به کودکانی که در معرض انواع آسیبهای اجتماعی قرار دارند، خواهد کرد؟