فناکیستوسکوپ که با نامهای انگلیسی Phenakistoscope و Phenakistiscope نیز شناخته میشود، یک اسباببازی نوری و دستگاه ابتدایی نمایش حرکت بود. نمونه معمولی آن یک دیسک مقوایی داشت که تصاویر متوالی روی سطح آن قرار گرفته بودند. در پیرامون دیسک نیز شکافهایی با فاصلههای منظم ایجاد میشد. کاربر دیسک را روی محور میچرخاند و از پشت آن، تصویر دیسک را در یک آینه مشاهده میکرد. شکافها مانند یک پرده نوری متناوب عمل میکردند و باعث میشدند تصاویر در لحظههای جداگانه دیده شوند.
فناکیستوسکوپ دستگاهی مکانیکی و نوری برای ایجاد توهم حرکت از مجموعهای تصویر ثابت بود که در اوایل دهه ۱۸۳۰ میلادی ساخته شد. فناکیستوسکوپ از یک دیسک دارای تصاویر پیاپی و شکافهای باریک تشکیل میشد و با چرخاندن دیسک و نگاه کردن به بازتاب آن در آینه، تصویر ثابت به شکل حرکتی تکرارشونده دیده میشد. موزه علوم لندن این وسیله را به جوزف پلاتو، فیزیکدان بلژیکی، نسبت میدهد و سال اختراع را ۱۸۳۳ ثبت کرده است؛ در مقابل، منابع موزهای و تاریخی دیگر شکلگیری دستگاه را در سال ۱۸۳۲ میدانند.
اهمیت فناکیستوسکوپ در این بود که حرکت را بدون دوربین، فیلم سلولوئیدی یا پروژکتور ایجاد میکرد. تصاویر بهصورت دستی روی دیسک قرار میگرفتند و هر تصویر تنها بخش کوچکی از حرکت را نشان میداد. وقتی این تصاویر با فاصله زمانی بسیار کوتاه و به ترتیب دیده میشدند، چشم و دستگاه بینایی آنها را به صورت یک حرکت پیوسته دریافت میکرد. همین اصل بعدها در توسعه ابزارهای دیگری مانند زوتروپ و فناوری سینمای اولیه نقش پیدا کرد.