اقتصاد۲۴- نخستین نشانههای جدی کسری بودجه در سال ۱۴۰۴، بانک مرکزی با صدور اطلاعیهای از فروش ۳۰ همت اوراق مالی اسلامی دولتی خود را به رخ میکشد. این حراج زودهنگام، بازتابی از فشار مضاعف بر منابع درآمدی دولت است؛ فشاری که با کاهش قیمت جهانی نفت، تحقق نیافتن درآمدهای مالیاتی و محدودیت در دسترسی به ارزهای نفتی تشدید شده است.
در نخستین اقدام مهم اقتصادی در سال جدید، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، روز ۱۷ خرداد ۱۴۰۴ با صدور اطلاعیهای از فروش ۳۰ هزار میلیارد تومان (۳۰ همت) اوراق مالی اسلامی دولتی خبر داد. این اقدام، که در قالب «اولین مرحله حراج اوراق در سال جاری» صورت گرفته، زنگ هشدار تازهای از تنگنای مالی دولت چهاردهم و کسری بودجه احتمالی سال ۱۴۰۴ را به صدا درآورده است.
فروش اوراق مالی اسلامی در همان ماههای ابتدایی سال، آن هم در چنین ابعاد قابل توجهی، حاکی از آن است که دولت عملاً به منابع نقدی بودجهای دسترسی کافی ندارد و برای پوشش هزینههای جاری و سرمایهای، ناگزیر به تأمین مالی از مسیر بدهی شده است. این اقدام در شرایطی انجام میشود که معمولاً دولتها در نیمه دوم سال و پس از کندی روند تحقق منابع، به سمت فروش اوراق حرکت میکنند.
ورود زودهنگام دولت به بازار بدهی، نشانهای روشن از فشار مالی مضاعف است. در سال ۱۴۰۳، بانک مرکزی طی ۳۸ مرحله حراج، مجموعاً ۴۵۰ همت اوراق فروخت که از این میزان، ۳۱۸ همت را بانکها خریداری کردند. این ترکیب خرید نشاندهنده وابستگی شدید دولت به منابع بانکی است؛ امری که گرچه در ظاهر بهجای استقراض مستقیم از بانک مرکزی قرار میگیرد، اما در عمل میتواند از مسیر فشار بر ترازنامه بانکها، رشد اضافهبرداشتها و در نهایت تزریق غیرمستقیم به پایه پولی و افزایش نقدینگی منجر شود.