کتاب «سرگذشت و سوانح دانشگاه در ایران» نوشته‬ مقصود‬ فراستخواه‬ پس‬ از‬ سال‌ها، ‬ با‬ مقدمه‬‌ای‬ تفصیلی‬ از‬ نویسنده‬ توسط‬ انتشارات‬ نگارستان‬ اندیشه‬ منتشر‬ شده‬ است. به این مناسبت و همچنین به بهانه روز دانشجو نگاهی به این کتاب خواهیم انداخت.

دانشگاه در تراز جهانی، خاستگاه اندیشه و معناست، نهاد تولید و انتقال دانش و کانون نقد و روشنگری اجتماعی است. دانشگاهیان در سطح ملی، نقش مؤثری در توسعه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی دارند و در سطح بین ‏المللی نیز، ضمن گسترش مرز‌های دانش، به صلح جهانی، و بهبود و ارتقای شرایط زیست بشری، و ظهور امکانات نهفته انسانی کمک می‏‌کنند.

کانون‌‏های دانشجویی، سرشار از انگیزه و ناظران و ناقدان نقاط آسیب‌مند جوامع و اداره کشور‌ها هستند. سرشت دانشگاه، مستلزم استقلال آکادمیک و آزادی علمی است و از این طریق می‏تواند کار ویژه ‏های خود را ظاهر سازد و راهگشای سیاستگذب در تحلیل شکست‌ها و محدودیت‌ها دانشگاه در ایران بر این باور است که دانشگاه قربانی پروژه‌های شکست‌خورده مدرنیزاسیون دولتی شد. جامعه سیاسی ایران با ایدئولوژی‌گرایی و انقلاب‌خواهی نتوانست اصلاحات پایدار و مستمر ایجاد کند. ظرفیت‌های متن جامعه و نهاد‌های محلی و صنفی غفلت شد، قوانین و برنامه‌ها بدون فرامتن اجتماعی کافی، به نتایج مؤثر نرسید.

فراستخواه می‌گوید دانشگاه ایرانی همواره نماد مدرنیته و توسعه بوده است، اما در بستر جامعه و دولت ناپایدار، رشد آن ناقص و پرچالش بوده است. با این حال، دانشگاه هنوز با سرمایه فکری، ارتباطات و نخبگان، ظرفیت احیای نقش خود در توسعه علمی، اجتماعی و فرهنگی را دارد.